Qenie gjenerike
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Nocion filozofik që e trajton njeriun si qenie të vetëdijshme për përkatësinë në llojin njerëzor dhe për natyrën e përbashkët njerëzore. Përkthen termin gjerman Gattungswesen, të përdorur gjerësisht nga hegelianët gjatë viteve 1830 dhe 1840. Ai nuk nënkupton thjesht se njerëzit jetojnë në grupe, por se mund ta bëjnë vetë natyrën e tyre njerëzore objekt mendimi dhe veprimtarie të vetëdijshme.
Në këtë traditë, veçantia e njeriut lidhej me një vetëdije që shkon përtej njohjes së vetes si individ. Sipas këtij dallimi, edhe kafshë të tjera shoqërore mund të kenë vetëdije për veten, ndërsa veçantia njerëzore qëndron te vetëdija për llojin dhe thelbin e vet. Njeriu mund të reflektojë mbi llojin të cilit i përket dhe mbi mundësitë që ka si qenie njerëzore. Jeta soditëse dhe aftësia për ta menduar natyrën e vet paraqiteshin si tipare dalluese të tij. Këto ishin teza filozofike mbi natyrën njerëzore, jo përfundime të shkencës bashkëkohore mbi aftësitë e kafshëve.
Për Ludwig Feuerbach-un, ky kapërcim i individualitetit të izoluar nënkuptonte se njeriu nuk është vetëm të qenët vetvetja, por edhe të qenët me tjetrin. Marrëdhënia me njerëzit e tjerë ishte pjesë e realizimit të natyrës njerëzore.
Marksi e zgjeroi dhe e ndryshoi konceptin. Ai nuk e vendosi tiparin dallues vetëm te mendimi ose vetëdija, por te prodhimi material i lirë dhe i vetëdijshëm. Njeriu mund të formësojë botën sipas qëllimeve që i zgjedh me vetëdije dhe të zhvillojë përmes punës aftësitë e tij shoqërore e krijuese. Prandaj puna e lirë përbën, në këtë kuptim, jetën vepruese të njeriut si qenie gjenerike. Nocioni është i rëndësishëm edhe për kritikën marksiste të tjetërsimit, ku kushtet shoqërore e pengojnë njeriun ta përjetojë veprimtarinë e vet si realizim të lirë të kësaj natyre.