Aftësia për t’i bërë njerëzit, ose për t’i drejtuar gjërat, të veprojnë në një mënyrë që përndryshe nuk do të ndodhte. Në politikë, koncepti përdoret për të shqyrtuar kush mbizotëron, kush arrin t’i realizojë synimet dhe cilët individë ose grupe janë më të aftë t’i ndjekin interesat e tyre brenda shoqërisë.

Një shprehje e hershme e këtij këndvështrimi gjendet në esenë e David Hume-it «Mbi kontratën fillestare», të botuar më 1748. Hume-i argumentonte se pothuajse të gjitha qeveritë e kohës ishin themeluar fillimisht përmes uzurpimit, pushtimit ose të dyjave, pa pëlqim të drejtë dhe pa nënshtrim vullnetar të popullsisë. Duke shqyrtuar migrimin, kolonizimin dhe fitoren ushtarake, ai pyeste nëse në këto procese mund të zbulohej diçka tjetër përveç forcës dhe dhunës.

Ky qëndrim paralajmëron një mënyrë moderne të studimit të politikës që kërkon shpjegime shkakore për funksionimin e saj, duke lënë mënjanë përligjjet teologjike dhe vlerësimet morale. Vëmendja zhvendoset nga e drejta te fuqia faktike. Në këtë lexim të Hume-it, marrja e pushtetit mund të krijojë më pas autoritet dhe besim në ligjshmërinë e tij. Në esenë «Fuqia e pushtetit» të vitit 1966, James March vërente se koncepti mbart njëkohësisht cinizmin e politikës së forcës, prestigjin e mekanikës klasike, realizmin e sociologjisë së elitave dhe sigurinë e një shpjegimi të përqendruar te veprimi njerëzor. Kështu, studiuesit i premtohet mundësia të shpjegojë politikën pa gjykime morale dhe me një saktësi të ngjashme me atë të shkencave fizike.

Bertrand Russell e përkufizonte pushtetin si prodhim të pasojave të synuara. Ky formulim tregon çfarë kërkohet të kapet me konceptin, por nuk i zgjidh vetë problemet e përdorimit të tij. Përkufizimet më të hollësishme të pohimit «A ka pushtet mbi B» zakonisht përfshijnë katër elemente: A ndikon në zgjedhjet dhe veprimet e B-së; A mund t’i drejtojë ato sipas synimeve të veta; A mund ta kapërcejë kundërshtimin e B-së; dhe kjo marrëdhënie është pjesë e një strukture shoqërore me njëfarë qëndrueshmërie, jo vetëm një ngjarje e rastësishme.

Problemi i parë është qëllimshmëria. Nëse ajo nuk kërkohet, mund të arrihet në përfundime paradoksale: viktima do të quhej e pushtetshme ndaj dhunuesit vetëm sepse dobësia e saj e nxit atë të veprojë. Nga ana tjetër, pushteti mund të ketë pasoja të pasynuara. Një vartës mund ta konsiderojë eprorin shumë të fuqishëm dhe të kërkojë ta kënaqë, por të sillet në mënyra që eprori nuk i dëshiron. Në një shembull të skajshëm, ai mund të jetë aq i nënshtruar sa t’i përqafojë këmbët e t’ia puthë, ndonëse eprori e urren këtë sjellje. Nëse eprori nuk është në gjendje ta ndalojë, shfaqja e nënshtrimit nuk provon se ai e kontrollon vartësin.

Prandaj është e nevojshme të dallohet bindja e dukshme nga kontrolli real. Një vartës dinak mund të duket sikur zbaton urdhrat, ndërsa manipulon marrëdhëniet dhe rregullat për t’ia dalë sipas interesit të vet. Një autoritet formal, përkundrazi, mund të marrë shenja të jashtme respekti pa pasur kontroll të afërt mbi atë që ndodh. Sipas një qasjeje të përqendruar te aktori, prova e pushtetit është aftësia për të realizuar synimet, edhe nëse zotërimi i tij prodhon pasoja të tjera të pasynuara. Pasojat duhet të mund t’i atribuohen aktorit, në mënyrë që të shqyrtohet edhe përgjegjësia e tij. Pa qëllimshmëri dhe atribuim, kritikët thonë se koncepti bëhet aq i vagëlluar sa prania e tij nuk dallohet nga mungesa; ai do t’i ngjante më shumë eterit të dikurshëm të fizikës sesa energjisë me të cilën Russell-i kërkonte ta krahasonte.

Problemi i dytë është krahasueshmëria dhe matja. Nëse pushteti do të shërbejë si koncept qendror analitik, nuk mjafton pohimi i veçuar se A ka pushtet mbi B. Duhet të mund të thuhet nëse A ka më shumë pushtet se C në një kontekst të caktuar, ose më shumë se çdo aktor tjetër. Por krahasimi përfshin shumë ndryshore: shtrirjen gjeografike, numrin e njerëzve të prekur dhe fushat e çështjeve mbi të cilat ushtrohet ndikimi.

Duhet shqyrtuar edhe pesha e pasojave. Një vlerësim objektiv do të pyeste sa rëndësi kanë për njerëzit e prekur gjërat që A mund të kontrollojë. Një vlerësim subjektiv do të pyeste sa arrin A të kontrollojë ato që i interesojnë më shumë vetë. Këtë e ndërlikon pritja e reagimeve: aktorët e kujdesshëm i përshtatin qëllimet me mjedisin politik dhe me kundërshtimet që parashikojnë. Nëse ruajtja e pushtetit bëhet synim në vetvete, është e vështirë të dallohet sa ndryshojnë ngjarjet sipas vullnetit të aktorit dhe sa e ndryshon ai vullnetin e vet për t’iu përshtatur ngjarjeve.

Krahasimi mund t’i ngjajë pyetjes nëse dikush me mollë zotëron më shumë fruta se dikush me portokaj. Pesëdhjetë mollë mund të duken qartazi më shumë se pesë portokaj, por në raste më të afërta rezultati ndryshon sipas çmimit, vlerës personale, peshës, vëllimit ose vlerës ushqyese. Po kështu, në shumë situata nuk ka një renditje të vetme të aktorëve sipas pushtetit. Matja me numra që tregojnë njësi të krahasueshme, si në fizikë, është edhe më e vështirë.

Problemi i tretë lidhet me kohën dhe shkakësinë. Nëse A ka mundësi ta arrijë rezultatin x në çastin t dhe e dëshiron x, nuk pason domosdoshmërisht se x do të ndodhë: A mund të mos e ushtrojë pushtetin. Por atëherë si dihet sa pushtet zotëron ai në atë çast? Vetë ushtrimi i pushtetit shpesh e ndryshon atë. Përdorimi mund ta pakësojë, duke shpenzuar para, besueshmëri ose burime të tjera; mund edhe ta shtojë, si kur një mësues ose një udhëheqës grushti shteti e përforcon kontrollin duke e ushtruar atë. Ndryshimet e jashtme kanë gjithashtu rëndësi: kushtet makroekonomike ndryshojnë çfarë mund të arrijnë një sipërmarrës ose një drejtues sindikate.

Për këtë arsye, sukseset e A-së në çastet t−1, t−2 e kështu me radhë nuk japin automatikisht një matje të sigurt të pushtetit të tij në çastin t. Pikërisht sepse ka fituar n herë, ai mund të ketë nxitur bashkimin e kundërshtarëve dhe të dështojë në rastin n+1. Robert Dahl e trajtonte pushtetin edhe përmes probabilitetit. Kritikët e kësaj zgjidhjeje argumentojnë se ngjarjet politike nuk përsëriten si hedhje të një rulete të drejtë: kushtet ndryshojnë nga një rast te tjetri. Një vlerësim i gjasave që merr parasysh gjithçka mund të përfshijë tashmë, në mënyrë të nënkuptuar, pikërisht pushtetin që kërkohet të shpjegohet. Vështirësia themelore është përpjekja për të bërë pohime të qëndrueshme mbi një realitet dinamik. Rënia e Margaret Thatcher-it nga pushteti më 1990 shërben si shembull i ngjarjeve që një matje e thjeshtë e fuqisë së mëparshme nuk i parashikon lehtë.

Shpesh dallohen pesë forma të pushtetit: forca, bindja përmes argumentimit, autoriteti, shtrëngimi dhe manipulimi. Megjithatë, përfshirja e secilës varet nga përkufizimi. Në një konceptim të ngushtë të pushtetit si kontroll i zgjedhjeve, shtrëngimi dhe manipulimi janë rastet më të qarta, ndërsa tri format e tjera kërkojnë sqarim.

Forca, në kuptimin fizik, kontrollon trupin pa siguruar domosdoshmërisht bindjen e personit. Dikush mund të vritet, të lidhet ose të bëhet i pavetëdijshëm, por kjo nuk do të thotë se veprimet e tij janë drejtuar sipas vullnetit të tjetrit. Kur personi bindet për shkak të kërcënimit me forcë, marrëdhënia hyn në kategorinë e shtrëngimit.

Bindja përmes arsyetimit gjithashtu nuk është vetvetiu kontroll. Një skllav mund ta bindë perandorin, ose një profesor kryeministrin. Pra, një person pa pushtet institucional mund të ndikojë mbi një të fuqishëm duke paraqitur një ide të mirë. Kjo marrëdhënie bëhet më qartazi pushtet nëse krijon varësi dhe aftësi për manipulim.

Autoriteti përkufizohet nganjëherë si pushtet legjitim. Por mund të nënkuptojë edhe të drejtën për të urdhëruar dhe detyrimin përkatës për t’u bindur. Në këtë kuptim, autoriteti dallohet nga pushteti faktik, megjithëse mund të shërbejë si burim i tij, ashtu si paratë ose aftësia për të argumentuar. Një prift mund të gëzojë autoritet fetar mbi besimtarët në një shoqëri laike pa pasur mundësi t’i detyrojë të veprojnë sipas urdhrave të tij.

Shtrëngimi është kontroll përmes kërcënimeve të shprehura ose të nënkuptuara. Vështirësia qëndron te kufiri ndërmjet kërcënimit dhe ofertës. A është kërcënim njoftimi se dikush do të mbetet në gjendje më të keqe sesa priste, apo vetëm se do të jetë më keq sesa nëse folësi nuk do të vepronte? Shumë marrëdhënie, nga paratë e xhepit për fëmijët deri te ngritja në detyrë, ndodhen ndërmjet ofertës dhe kërcënimit. Hillel Steiner ka propozuar një term të përbërë për këto oferta-kërcënime, duke theksuar paqartësinë e tyre.

Manipulimi është kontroll i ushtruar pa kërcënim të drejtpërdrejtë, zakonisht përmes informacionit dhe ideve. Shpesh funksionon sepse njerëzit nuk e kuptojnë se po manipulohen. Ai mund të jetë më i qëndrueshëm se frika: bindja e vartësit se Zoti kërkon nënshtrimin e tij mund ta sigurojë bindjen më fort sesa kërcënimi me kamxhik. Por shpjegimet përmes manipulimit mund të shndërrohen në pohime të paprovueshme për «vetëdijen e rreme», nëse çdo kundërshtim interpretohet si provë e vetë manipulimit.

Një traditë tjetër, e lidhur ndër të tjera me Michel Foucault-në, e sheh pushtetin si të përhapur në të gjitha marrëdhëniet shoqërore. Kjo qasje përgjithësisht nuk përqendrohet te matja e sasisë së pushtetit të një aktori ose te një listë e mbyllur formash të tij. Ajo shqyrton si marrëdhëniet e pushtetit përshkojnë dhe formësojnë jetën shoqërore. Për kritikët e një koncepti të tillë gjithëpërfshirës, vështirësia mbetet dallimi i rasteve konkrete dhe përcaktimi i provave që do ta vërtetonin ose rrëzonin një pohim për pushtetin.

Prandaj, megjithëse pohimi se politika ka të bëjë me pushtetin është i përhapur, përcaktimi i kuptimit të saktë të tij është më i vështirë. Koncepti mbetet themelor për debatet politike, por shpresa që ai të siguronte i vetëm një shkencë matëse dhe parashikuese të politikës ka hasur kufizime të rëndësishme.