Prerogativë mbretërore

Tërësia e kompetencave, të drejtave dhe privilegjeve të Kurorës që njihen nga rendi juridik dhe që nuk burojnë drejtpërdrejt nga një ligj i zakonshëm i parlamentit. Në traditën britanike, një pjesë e madhe e këtyre kompetencave, dikur të ushtruara personalisht nga monarku, u bënë kompetenca të ekzekutivit politik që ushtrohen në emër të tij. Ato dallohen nga pushtetet që ligjvënësi ua jep shprehimisht ministrave me ligj.

Në kuptimin më të gjerë krahasues, prerogativa lidhet me hapësirën e veprimit të kryetarit të shtetit ose të ekzekutivit pa pasur nevojë për autorizim të ri ligjvënës për çdo veprim. John Locke-u e justifikonte një hapësirë të tillë me nevojën për një autoritet që të veprojë si arbitër përfundimtar, të ruajë rendin dhe të mbrojë të mirën publike kur rregullat e përgjithshme nuk parashikojnë çdo rrethanë. Kjo çështje ngre gjithmonë problemin e kufirit ndërmjet diskrecionit të nevojshëm dhe veprimit arbitrar.

Kushtetutat e demokracive liberale ndryshojnë në mënyrën si i përcaktojnë kompetencat e kryetarit të shtetit. Monarkët kushtetues dhe disa presidentë parlamentarë, si presidenti gjerman, kanë rol kryesisht përfaqësues dhe ceremonial, megjithëse ruajnë edhe funksione juridike të rëndësishme. Roli i Juan Carlos-it në Spanjë ilustron se një monark kushtetues mund të ushtrojë ndikim politik të rëndësishëm në rrethana krize. Në sisteme të tjera, kryetari i shtetit ka kompetenca rezervë ose të jashtëzakonshme, të parashikuara për situata që ndodhin rrallë.

Në Shtetet e Bashkuara, presidenti ka kompetenca të gjera edhe jashtë emergjencave: ndikon në programin ligjvënës, drejton diplomacinë, kryeson forcat e armatosura dhe ushtron përgjegjësi për ruajtjen e rendit brenda kufijve kushtetues e ligjorë. Kompetencat e tij kontrollohen nga Kongresi, federalizmi dhe gjyqësori i pavarur, por presidenca historikisht ka kërkuar një hapësirë të konsiderueshme veprimi autonom. Këto janë kompetenca presidenciale kushtetuese dhe nuk janë prerogativë mbretërore në kuptimin teknik britanik.

Në Republikën e Pestë franceze, presidenti ka gjithashtu kompetenca të fuqishme të përcaktuara në kushtetutë: kryeson Këshillin e Ministrave, emëron kryeministrin, luan rol në marrëdhëniet me shtetet e huaja dhe mund të thërrasë referendume sipas kushteve kushtetuese. Përfundimi i funksioneve të kryeministrit lidhet juridikisht me paraqitjen e dorëheqjes së qeverisë, jo me një të drejtë të pakushtëzuar shkarkimi. Edhe kompetencat e jashtëzakonshme të nenit 16 kanë kushte dhe kërkesa procedurale. Ndikimi i fortë presidencial mund ta bëjë presidentin drejtuesin politik kryesor të ekzekutivit, por kryeministri dhe qeveria ruajnë funksionet e tyre kushtetuese, veçanërisht kur shumica parlamentare ndryshon nga ajo e presidentit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, fusha tradicionale të prerogativës kanë përfshirë marrëdhëniet e jashtme, luftën dhe paqen, përdorimin e forcave të armatosura dhe emërime të caktuara ushtarake e administrative. Në krahasimet historike me sisteme të tjera të tipit Uestminster, këto fusha i kanë dhënë ekzekutivit britanik autonomi të konsiderueshme nga vendimmarrja e drejtpërdrejtë parlamentare. Megjithatë, ministrat i japin llogari parlamentit për përdorimin e tyre. Ligji i miratuar nga parlamenti ka përparësi ndaj prerogativës, dhe gjykatat mund të shqyrtojnë ekzistencën, shtrirjen dhe, sipas natyrës së çështjes, ligjshmërinë e ushtrimit të saj. Prerogativa është kështu një burim kompetencash brenda rendit kushtetues, jo një autorizim për të vepruar jashtë tij.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare