Prebisch, Raúl
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Raúl Prebisch (1901–1986) ishte ekonomist argjentinas, i njohur për analizën e marrëdhënieve ndërmjet ekonomive industriale dhe vendeve që eksportojnë kryesisht lëndë të para e produkte bujqësore. Duke punuar për qeverinë argjentinase, ai përjetoi drejtpërdrejt ndikimin shkatërrues të Depresionit të Madh të viteve 1930 mbi një vend që kishte gëzuar për një kohë të gjatë mirëqenie ekonomike dhe rend kushtetues.
Nga kjo përvojë nxori përfundimin se vendet më pak të fuqishme nuk mund të mbështeteshin pa rezerva te përfitimet e tregtisë së lirë si prodhuese të mallrave parësore. Shtetet e industrializuara mund t'u përgjigjeshin krizave me politika proteksioniste e merkantiliste, siç kishin bërë Shtetet e Bashkuara dhe vende europiane gjatë viteve 1930. Kështu, vendet eksportuese të lëndëve të para mbeteshin të ekspozuara ndaj vendimeve që nuk i kontrollonin. Prebisch-i u kërkonte atyre të industrializoheshin, edhe kur kjo sillte kosto të konsiderueshme në afat të shkurtër.
Një pjesë qendrore e argumentit ishte hipoteza se kushtet e shkëmbimit priren, në afat të gjatë, të përkeqësohen për prodhuesit e mallrave parësore. Kjo nënkupton se eksportet e tyre blejnë një sasi gjithnjë e më të vogël të mallrave industriale që u nevojiten. Sipas shpjegimit të tij, kërkesa për prodhimet parësore rritet më ngadalë sesa kërkesa për mallrat e përpunuara. Për më tepër, përfitimet nga rritja e produktivitetit në bujqësi dhe në industrinë nxjerrëse mund të kalojnë te ekonomitë industriale, për shkak të fuqisë më të madhe negociuese të ndërmarrjeve dhe sindikatave të tyre. Ky është një argument teorik për prirjet dhe marrëdhëniet strukturore, jo një ligj që përcakton njësoj çmimin e çdo produkti në çdo periudhë.
Rëndësia politike e Prebisch-it lidhet veçanërisht me pranimin institucional të ideve të tij. Ai drejtoi Komisionin Ekonomik të Kombeve të Bashkuara për Amerikën Latine nga viti 1950 deri më 1963 dhe ishte sekretari i parë i përgjithshëm i Konferencës së Kombeve të Bashkuara për Tregtinë dhe Zhvillimin, UNCTAD, më 1964–1969. Përmes këtyre institucioneve, propozimet e tij për problemet e eksportuesve të mallrave parësore fituan mbështetje të gjerë zyrtare. Ndikimi i tij mbi politikat e vendeve në zhvillim ishte, në këtë kuptim, më i drejtpërdrejtë se ai i shumë përfaqësuesve të shkollës neomarksiste të varësisë, me të cilën shpesh është njësuar gabimisht.
Gjatë dialogut Veri–Jug të viteve 1970, UNCTAD-i u bë një mjet i rëndësishëm për shtyrjen përpara të këtij programi. Kërkesat përfshinin stabilizimin e tregjeve ndërkombëtare të mallrave parësore, vazhdimin e industrializimit që zëvendëson importet dhe bashkëpunimin rajonal ndërmjet vendeve në zhvillim. Njëkohësisht kërkohej që ekonomitë e përparuara të hiqnin pengesat ndaj hyrjes së produkteve bujqësore dhe tekstileve në tregjet e tyre. Projekti bashkonte kështu masa mbështetëse për industrializimin vendas me kundërshtimin e kufizimeve tregtare që vendet e pasura vendosnin ndaj eksporteve të vendeve më të varfra.