Emërtim i gjerë për një varg qëndrimesh që kundërshtojnë ose rishqyrtojnë atë që quhet modernizëm. Termi e ka prejardhjen nga studimet letrare dhe përdoret si nga vetë mendimtarët, ashtu edhe për të përshkruar autorë që reagojnë në mënyra të ndryshme ndaj trashëgimisë moderne. Nuk përbën domosdoshmërisht një shkollë të vetme me doktrinë të përbashkët.

Një mënyrë për ta kuptuar është ta lidhësh modernizmin me modernitetin si epokë historike. Në këtë këndvështrim, moderniteti fillon afërsisht në shekullin XVII, ndërsa përfundimi i tij vendoset në mënyra të ndryshme në periudhën pas vitit 1945 ose konsiderohet ende i diskutueshëm. Tipari kryesor është ngritja e shkencës dhe e arsyes në mjete parësore për njohjen dhe shpjegimin e botës. Suksesi i përdorimit racional të shkencës në studimin e natyrës ushqeu bindjen se metoda të ngjashme do të siguronin përparim edhe në ekonomi, politikë, shoqëri dhe moral. Shkenca dhe arsyeja mendohej se mund të jepnin themele të sigurta, objektive dhe universale për reforma shoqërore e morale. Pikërisht në këtë kuptim mund të quhen «modernë» mendimtarë aq të ndryshëm sa Hobbes-i, Bentham-i dhe Marksi.

Shumë autorë të cilësuar postmodernistë nisen nga ajo që e shohin si dështim të shkencës dhe të arsyes për të përmbushur premtimin e përparimit. Kritika e Adornos ndaj besimit të pakushtëzuar në përparim pas Holokaustit ilustron krizën e këtij optimizmi, pa e bërë domosdoshmërisht Adornon anëtar të një shkolle postmoderniste. Për këta kritikë, dështimi i pretendimeve objektive e universale vë në dyshim edhe mundësinë e teorive që synojnë ta përfshijnë gjithçka. Këto «rrëfime të mëdha» përpiqen të shpjegojnë dhe të parashikojnë sjelljen individuale ose formacionet shoqërore nga një grup pohimesh të nxjerra racionalisht dhe të trajtuara si të pakundërshtueshme. Marksizmi, utilitarizmi dhe frojdizmi paraqiten shpesh si shembuj të këtij lloji teorizimi.

Disa postmodernistë arrijnë në përfundimin se pretendimet për dije mund të jenë vetëm të pjesshme dhe të lidhura me rrethana vendore. Foucault-ja, për shembull, e kundërshton përfytyrimin e pushtetit si një dukuri e vetme, uniforme dhe e përqendruar te një qendër, si shteti në disa lexime marksiste. Nëse pushteti vepron në shumë marrëdhënie dhe institucione, edhe qëndresa duhet të jetë e shpërndarë, e decentralizuar dhe e lidhur me vatra të veçanta.

Kjo mënyrë mendimi përballet me dy kritika të rëndësishme: relativizmin dhe konservatorizmin. Akuza për relativizëm thotë se, nëse kemi vetëm dije e praktika vendore, mungon një bazë e arsyetuar për të gjykuar praktikat e bashkësive të tjera. Akuza për konservatorizëm shton se, nëse institucionet dhe zakonet tona nuk mund të vlerësohen me standarde që shkojnë përtej tyre, bëhet e paqartë mbi çfarë baze mund të kërkojmë ndryshimin e tyre. Këto janë kundërshtime ndaj pasojave të disa qëndrimeve postmoderniste, jo përfundime të pranuara nga të gjithë përkrahësit e tyre.

Nga ana tjetër, nëse moderniteti lidhet me ngritjen dhe shtrirjen botërore të kapitalizmit, dhe kjo shtrirje interpretohet si imperializëm kulturor e ekonomik, postmodernizmi mund të shihet si burim kritike radikale. Përpjekja për të mbrojtur ndryshimin, shumësinë e mënyrave të jetesës dhe zërat që nuk përshtaten me një model universal mund të përdoret kundër marrëdhënieve të sundimit, jo vetëm për ruajtjen e gjendjes ekzistuese.