Peronizëm
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Lëvizje politike argjentinase e lidhur me Juan Domingo Perón-in (1895–1974), një nga lëvizjet më jetëgjata të Amerikës Latine. Peróni ishte president gjatë viteve 1946–1955, në dy mandate të njëpasnjëshme, dhe përsëri më 1973–1974. Përbërja shoqërore dhe drejtimi ideologjik i lëvizjes ndryshuan me kalimin e kohës, por mbështetja e punëtorëve dhe e sindikatave ishte një nga bazat e saj kryesore.
Peróni, me prejardhje familjare që përfshinte edhe emigracionin nga Sardenja, ndoqi karrierën ushtarake. Gjatë viteve 1930 u ndikua nga organizimi politik i fashizmit evropian dhe më 1943 mori pjesë në grushtin ushtarak të shtetit. Në regjimin e krijuar më pas, e përdori postin e drejtuesit të çështjeve të punës për të ndërtuar lidhje me sindikatat. Kjo mbështetje u bë vendimtare më 1945, kur mobilizimi i punëtorëve ndihmoi në lirimin e tij pas arrestimit nga rivalët.
Pas zgjedhjes president më 1946, ai miratoi masa që përmirësuan kushtet e punëtorëve. E drejta e votës për gratë u vendos me ligj më 1947, me rol të rëndësishëm të bashkëshortes së tij të dytë, María Eva Duarte, e njohur si Evita, e cila u bë figurë qendrore e peronizmit. Politika ekonomike përdori mbrojtjen tregtare dhe ndërhyrjen shtetërore për zhvillimin e industrisë kombëtare. Peróni u rizgjodh më 1951 dhe e nisi mandatin e dytë më 1952; u rrëzua nga ushtria më 1955. Pas rreth tetëmbëdhjetë vjetësh mërgimi, u kthye në pushtet më 1973.
Peronizmi ishte populist dhe udhëheqja e Perón-it kishte karakter autoritar. Njëkohësisht, ai i jepte rëndësi mobilizimit masiv dhe, gjatë mërgimit, u lejoi grupeve vendore një shkallë autonomie. Kjo ndihmoi vazhdimësinë e një lëvizjeje që përmbante interesa dhe prirje të ndryshme.
Doktrina zyrtare, e quajtur justicializëm, theksonte drejtësinë shoqërore, nacionalizmin ekonomik dhe një qëndrim ndërkombëtar që synonte të mos i nënshtrohej një blloku të vetëm fuqish. Nga fundi i viteve 1980, drejtimi kaloi te Carlos Menem-i, i zgjedhur president më 1989. Gjatë qeverisjes së tij u dobësua pesha e ndikimit sindikal në orientimin e politikave, ndërsa qeveria ndoqi liberalizim ekonomik dhe afrim me Uashingtonin. Ky ndryshim tregon se emri peronizëm përfshin një traditë politike të larmishme dhe nuk përcakton vetvetiu një program ekonomik të vetëm.