Patronazh
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Dhënie mbrojtjeje, përfitimesh, emërimesh ose favoresh të tjera nga një person me pushtet në këmbim të mbështetjes e të besnikërisë politike. Fjala lidhet me latinishten patronus, që nënkuptonte mbrojtësin ose përkrahësin. Në kishën mesjetare patron quhej edhe personi që kishte të drejtën të propozonte klerikun për një famulli. Patronazhi politik ndërthur këto dy kuptime: mbrojtjen e një klienti dhe pushtetin për t'i siguruar atij një pozitë.
Në Britaninë viktoriane dhe eduardiane, funksioni i Sekretarit të Patronazhit në Thesar lidhej me shpërndarjen e favoreve për mbështetësit e qeverisë në këmbim të votave. Ky ishte funksion politik, i lidhur me drejtuesin e disiplinës parlamentare të qeverisë, dhe jo thjesht një detyrë e nëpunësisë së paanshme civile. Një shembull i hershëm është paraqitja e W. E. Gladstone-it para zgjedhësve të Newark-ut më 1832 nga duka i Newcastle-it, patroni i asaj zone parlamentare. Zgjedhësit votuan për të, siç pritej prej tyre.
Më pas Gladstone-i kërkoi nga Sekretari i Patronazhit një vend pune për një zgjedhës të zonës së tij. Kërkesa iu refuzua me arsyetimin se përparësi kishin mbështetësit politikë të qeverisë dhe se vendet që mund të shpërndaheshin ishin shumë më të pakta se kërkesat e deputetëve për zgjedhësit e tyre. Vetë Gladstone-i u bë më vonë një nga figurat kryesore që kufizuan patronazhin përmes reformave të administratës civile dhe të ushtrisë.
Patronazhi shfaqej edhe në dhënien e titujve dhe nderimeve politike. Shitja e tyre gjatë qeverisjes së Lloyd George-it më 1916–1922 tregoi mundësinë e abuzimit dhe nxiti kontrollin e përshtatshmërisë së personave të propozuar. Funksioni politik i Sekretarit të Patronazhit duhet dalluar nga mekanizmat e administratës dhe të komisioneve që shqyrtojnë nderimet. Ideja e këtij kontrolli ishte që titujt të mos ktheheshin në mall për shitje; edhe në debatin britanik për privatizimet pas vitit 1979, rikthimi i një tregu privat të nderimeve nuk paraqitej si reformë e pranueshme.
Në Shtetet e Bashkuara patronazhi politik u zhvillua në mënyrë të ngjashme dhe ishte një arsye kryesore pse lëvizja progresiste kërkoi reformimin e shërbimit civil. Emërimet në poste federale, nga ambasadorët deri te drejtuesit e zyrave postare, mund të shërbenin si shpërblim politik. Këta shembuj kanë histori të ndryshme institucionale: drejtuesit e zyrave më të mëdha postare emëroheshin nga presidenti me miratimin e Senatit deri më 1971, prandaj kjo praktikë nuk duhet paraqitur si tipar i pandryshuar i sistemit postar të mëvonshëm. Patronazhi ishte gjithashtu një burim fuqie për makinat partiake, të cilat lidhnin shpërndarjen e vendeve të punës dhe të favoreve me sigurimin e mbështetjes elektorale.