Pascal, Blaise
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Blaise Pascal (1623–1662) ishte matematikan, shkencëtar dhe apologjet fetar francez. Mendimi i tij politik lidhet ngushtë me pikëpamjen e tij të krishterë mbi natyrën njerëzore dhe ka afërsi me atë të Shën Agustinit. Sipas Pascalit, mjerimi njerëzor buron nga prishja e natyrës së njeriut pas Rënies. Njeriu i shkëputur nga Zoti drejtohet nga vetëdashuria, e cila e pengon të njohë drejtësinë e vërtetë dhe bëhet burim i çrregullimeve shoqërore e politike.
Madhështia e njeriut qëndron sidomos në aftësinë për ta kuptuar gjendjen e vet të mjerë. Në «Mendime», Pascal e përshkruan si një kallam të brishtë, por si një «kallam që mendon». Vetëdija për brishtësinë, megjithatë, nuk mjafton për ta kapërcyer atë. Vetëm një qenie e pafundme mund ta ndihmojë njeriun të përmbushë aspiratat e tij. Në arsyetimin e Pascalit, vetëm Zoti mund ta shpëtojë nga çrregullimet që burojnë prej vetëdashurisë. Kjo nënkupton, ashtu si te Agustini, se drejtësia e vërtetë në tokë kërkon besim te Zoti dhe se Zoti njihet përmes Jezu Krishtit.
Pascal ishte edhe një nga themeluesit e teorisë së probabilitetit dhe kontribuoi në zhvillimin e bazave të statistikës. Kërkimet filluan nga probleme të lojërave të fatit, por metodat e krijuara gjetën më pas zbatime në shkencat shoqërore dhe në politikë. Vlerësimi i rezultateve të pasigurta është pjesë e analizës së kostove dhe përfitimeve dhe e teorisë së vendimmarrjes.
Argumenti i tij më i njohur në këtë fushë është «basti i Pascalit», një arsyetim për besimin te Zoti, ose të paktën për përpjekjen për të besuar dhe për të jetuar sipas besimit. Struktura e tij është kjo: Zoti ose ekziston, ose nuk ekziston; nëse ekziston sipas përfytyrimit të parashtruar në argument, besimtarët mund të fitojnë jetën e përjetshme, kurse mosbesimi mund të ketë pasoja të përjetshme. Edhe nëse probabiliteti i ekzistencës së Zotit merret si i vogël, madhësia e pafundme e shpërblimit ose e humbjes do ta bënte besimin zgjedhjen me vlerë të pritshme më të lartë. Për këtë arsye, argumenti është përshkruar si pararendës i arsyetimeve të teorisë së lojërave dhe të vendimmarrjes nën pasiguri.
Forca e bastit varet nga pranimi i premisave, veçanërisht nga përfytyrimi i Zotit që shpërblen dhe ndëshkon në mënyrën e supozuar. Ai nuk provon vetvetiu se ekziston pikërisht një Zot me këto cilësi. Basti është pjesë e një argumentimi më të gjerë: për Pascalin, arsyetimi i vetëm nuk mjafton për të arritur njohjen e parimeve të para; besimi fetar ka një rol që nuk mund të zëvendësohet plotësisht nga demonstrimi racional.