Partia Laburiste është një nga partitë kryesore të politikës britanike dhe përfaqësuesja historike e qendrës së majtë. U themelua më 1900 si Komiteti i Përfaqësimit të Punës dhe mori emrin Partia Laburiste më 1906. Ajo u zhvillua si parti masive me rrënjë në protestën e klasës punëtore të fundit të shekullit XIX. Që nga krijimi, strategjia e saj për marrjen e pushtetit ishte pjesëmarrja në zgjedhje, duke i dhënë përparësi rrugës parlamentare kundrejt veprimit të drejtpërdrejtë si mjet për marrjen e pushtetit politik.

Organizimi formal i jepte rëndësi të madhe demokracisë së brendshme dhe ia ngarkonte konferencës vjetore përgjegjësinë për përcaktimin e politikave. Megjithatë, lindja e partisë lidhej ngushtë me përpjekjen e sindikatave për të siguruar përfaqësim politik. Ato qenë për një kohë të gjatë burimi kryesor i financimit dhe një forcë vendimtare në organizim. Përpara reformave të vitit 1993, sindikatat ushtronin ndikim të veçantë përmes votimit në bllok në konferencë, pjesëmarrjes në përzgjedhjen e kandidatëve parlamentarë dhe peshës më të madhe në kolegjin që zgjidhte kryetarin e nënkryetarin. Në praktikë, udhëheqja parlamentare gëzonte megjithatë autonomi të konsiderueshme ndaj konferencës dhe sindikatave për çështjet e politikave, veçanërisht kur partia qeveriste.

Historia zgjedhore e laburistëve përpara vitit 1997 ishte e vështirë dhe e ndërprerë. Përpara Luftës së Parë Botërore ata bashkëpunuan me liberalët përmes marrëveshjeve zgjedhore. Zgjerimi i së drejtës së votës më 1918, që përfshiu shtresa më të gjera të klasës punëtore, i ndihmoi të ngriheshin si forcë e pavarur. Formuan qeveri pakice më 1924 dhe më 1929–1931. Më 1931, mosmarrëveshjet në kabinet mbi shkurtimin e shpenzimeve publike çuan në përçarje: udhëheqësi Ramsay MacDonald u nda nga partia për të drejtuar një qeveri kombëtare me konservatorë, liberalë dhe një pjesë të laburistëve. Ky veprim mbeti një pikë e rëndësishme përplasjesh në kujtesën partiake.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore laburistët morën pjesë në koalicionin e drejtuar nga Winston Churchill. Pas luftës u konsoliduan si njëra nga dy partitë kryesore të qeverisjes, por deri më 1997 patën më pak sukses zgjedhor se konservatorët. Fitoret e vitit 1945 dhe 1966 sollën shumica veçanërisht të qarta. Shumica e ngushtë e fituar më 1950 humbi vitin pasues. Edhe shumica e vitit 1964 ishte e vogël dhe u përforcua vetëm më 1966. Në shkurt 1974 partia fitoi numrin më të madh të vendeve, por jo shumicën absolute; në tetor fitoi një shumicë prej vetëm tri vendesh. Humbjet në zgjedhjet e pjesshme ia hoqën këtë epërsi deri në prill 1976. Nga marsi 1977 deri më 1978 qeveria u mbështet në një marrëveshje parlamentare me liberalët, e njohur si pakti Lib–Lab. Përpara epokës Blair, partia nuk kishte arritur të përfundonte dy mandate të plota radhazi në pushtet me një epërsi të qëndrueshme zgjedhore.

Pas vitit 1918 partia i paraqiste tradicionalisht politikat e saj si socialiste. Ajo theksonte një sektor të gjerë ekonomik nën kontrollin shtetëror, nivele relativisht të larta tatimi dhe shërbime të gjithanshme të mirëqenies të organizuara nga shteti. Qeveria e Clement Attlee-t e viteve 1945–1950 vlerësohet gjerësisht për reformat rrënjësore që mishëruan një pjesë të madhe të këtij programi. Shtetëzimi i industrive strategjike dhe i shërbimeve publike krijoi një ekonomi të përzier, të shoqëruar me administrim ekonomik të frymëzuar nga Keynes-i.

Shteti i mirëqenies mbështetej në angazhimin për punësim të plotë, sigurime shoqërore universale, kujdes shëndetësor universal falas në përdorim e të financuar publikisht dhe zgjerim të banesave sociale me financim shtetëror. Në politikën e jashtme dhe mbrojtje, qeveria Attlee hodhi bazat e orientimit drejt NATO-s, bashkëpunimit dypalësh me Shtetet e Bashkuara dhe zhvillimit të armëve bërthamore britanike. Këto zgjedhje formësuan kuadrin kryesor të qeverisjes për dy ose tri dekadat pasuese.

Një vlerësim më kritik thekson kujdesin e tepruar, tërheqjet dhe dështimet e qeverive laburiste. Qeveritë e pakicës ndërmjet dy luftërave kishin fuqi të kufizuar dhe shqetësoheshin shumë të provonin se ishin të afta për të qeverisur. Kritikët e qeverisë Attlee argumentonin se ajo duhej të kishte shkuar më larg në shtetëzim dhe demokraci industriale. Edhe qeveritë e mëvonshme u penguan nga kriza ekonomike. Qeveria e viteve 1945–1950 dhe ajo e viteve 1966–1970 u detyruan ta zhvlerësonin paundin, përkatësisht më 1949 dhe 1967.

Qeveritë laburiste të viteve 1974–1979 u përballën me tronditjet e krizës së naftës pas luftës arabo-izraelite dhe me konflikte të forta në marrëdhëniet e punës. Inflacioni kaloi 25 për qind dhe papunësia një milion vetë. Më 1976 qeveria kërkoi hua nga Fondi Monetar Ndërkombëtar. Kur humbi pushtetin më 1979, imazhi i saj ishte dëmtuar nga vala e grevave të dimrit 1978–1979, e njohur si «dimri i pakënaqësisë». Këto përvoja ushqyen idenë se laburistët hynin në qeveri me plane e pritje të mëdha dhe tërhiqeshin disa vjet më vonë nën trysninë e ngjarjeve.

Kur Margaret Thatcher erdhi në pushtet më 1979, Partia Laburiste ishte përfshirë në konflikte të ashpra të brendshme. Fillimisht u forcua e majta radikale. Katër figura të njohura të krahut të moderuar, të quajtura «grupi i të katërve», u larguan dhe krijuan Partinë Socialdemokrate më 1981. Në zgjedhjet e vitit 1983 laburistët propozuan zgjerim të madh të planifikimit dhe pronësisë publike, masa mbrojtëse për ekonominë, daljen nga Bashkësia Evropiane dhe çarmatim të njëanshëm bërthamor. Programi ruante mbështetjen për NATO-n si instrument mbrojtjeje dhe uljeje të tensionit, megjithëse politika bërthamore shkaktonte përplasje të forta mbi marrëdhëniet me aleancën.

Udhëheqja dhe fushata e vitit 1983 u kritikuan si të çorganizuara, ndërsa programi u sulmua si politikisht i pazbatueshëm. Pjesa e votave laburiste ra deri pak mbi atë të aleancës liberale–socialdemokrate. Një figurë e partisë e quajti manifestin «shënimi më i gjatë i vetëvrasjes në histori», shprehje që ilustronte kritikën ndaj pasojave zgjedhore të tij. Neil Kinnock, që mori drejtimin pas kësaj humbjeje, synoi ta bënte partinë përsëri të aftë për të fituar. Më 1985 ai sulmoi prirjen Militant si një organizatë që vepronte brenda partisë për ta marrë nën kontroll dhe kërkoi përjashtimin e saj.

Dobësimi i së majtës së skajshme deri në fillim të viteve 1990 dhe reformat e pasuesit John Smith hapën rrugën për modernizim organizativ e politik. U zvogëlua kontrolli sindikal, u forcua udhëheqja qendrore dhe u shtua mundësia e saj për të ruajtur disiplinën partiake. Në program u pranua një rol më i madh i ekonomisë së tregut. Ndërhyrja shtetërore u lidh më shumë me rregullimin dhe më pak me pronësinë ose kontrollin e drejtpërdrejtë të prodhimit.

Ardhja e Tony Blair-it në krye më 1994 e përshpejtoi këtë drejtim. Emërtimi «Laburizmi i Ri» synonte të tregonte largimin nga ndërhyrja shtetërore si doktrinë e pandryshueshme dhe nga kontrolli i sindikatave e i së majtës partiake. Një hap simbolik ishte ndryshimi më 1995 i pikës IV të kushtetutës partiake të vitit 1918, e cila lidhej me pronësinë publike të mjeteve të prodhimit. Formulimi i ri e vendosi theksin te drejtësia shoqërore dhe vlerat e përgjithshme të partisë. Megjithatë, ai e quante shprehimisht partinë socialiste demokratike, ndërsa formulimi i vjetër nuk e përdorte këtë përcaktim.

Laburizmi i Ri u paraqit si qendër e majtë e modernizuar që kombinonte zgjidhjet shtetërore dhe tregun sipas problemit konkret. Blair-i fliste për bashkësinë, Rrugën e Tretë dhe vendimmarrjen praktike të mbështetur në prova për ekonominë e shërbimet sociale. Në krahasim me traditën e mëparshme, partia e tij mori qëndrime veçanërisht miqësore ndaj biznesit dhe integrimit evropian.

Përballë një Partie Konservatore të përçarë, laburistët fituan bindshëm më 1997 dhe 2001, duke siguruar për herë të parë perspektivën e dy mandateve të plota radhazi. Reformat kushtetuese, përfshirë ndryshimin e Dhomës së Lordëve dhe kalimin e kompetencave te institucionet territoriale, nxitën krahasime historike me qeverinë Attlee. Manifesti i vitit 2001 e vendoste modernizimin e shërbimeve publike në qendër të mandatit të ardhshëm; në debatet e asaj kohe, zbatimi i tij shihej si provë vendimtare për trashëgiminë e Laburizmit të Ri. Përkrahësit i vlerësonin modernizuesit, nga Kinnock-u te Blair-i, si përshtatës të parimeve socialiste demokratike me kushte të reja. Kritikët e konsideronin këtë kthesë braktisje të traditës, duke e krahasuar me ndarjen e MacDonald-it më 1931 dhe të grupit socialdemokrat më 1981.