Parapëlqime me një kulm
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Veti e një bashkësie parapëlqimesh individuale sipas së cilës alternativat mund të vendosen përgjatë një boshti të përbashkët, në mënyrë që çdo votues të ketë vetëm një alternativë më të parapëlqyer dhe parapëlqimi i tij të ulet kur largohet nga ajo në secilin drejtim. «Kulmi» është alternativa që votuesi parapëlqen më shumë.
Mund të paraqiten tri raste. Në të parin, votuesi parapëlqen alternativën më në të majtë të boshtit dhe e vlerëson gjithnjë e më pak çdo alternativë pasuese drejt së djathtës. Në të dytin, parapëlqen alternativën më në të djathtë dhe vlerësimi i tij ulet duke lëvizur drejt së majtës. Në të tretin, parapëlqen një alternativë të ndërmjetme dhe i vlerëson më pak alternativat e tjera sa më tej të lëvizin nga kulmi në njërin ose tjetrin drejtim. Nuk kërkohet që ulja të jetë simetrike në të dyja anët.
E majta dhe e djathta këtu tregojnë pozicione në një renditje, jo domosdoshmërisht orientime ideologjike. Boshti mund të përfaqësojë, për shembull, një nivel më të ulët ose më të lartë të një politike. Kushti duhet të vlejë për të gjithë votuesit në të njëjtin rend të alternativave; nuk mjafton që secilit t'i ndërtohet një renditje e veçantë.
Sipas rezultatit të lidhur me Duncan Blackun dhe teoremën e votuesit median, kur numri i votuesve është tek dhe parapëlqimet janë të prera e me një kulm në këtë bosht të përbashkët, alternativa e parapëlqyer nga votuesi median, ai që gjendet në mes kur votuesit renditen sipas pozicioneve të kulmeve të tyre, është fituese sipas Condorcet-it: ajo mposht me shumicë të thjeshtë çdo alternativë tjetër në një votim ndërmjet të dyjave. Kur lejohen barazime ose numri i votuesve është çift, formulimi kërkon të marrë parasysh edhe mundësinë e rezultateve të barabarta.
Nëse kushti i një kulmi nuk plotësohet, mund të shfaqet një cikël i vendimeve të shumicës. Për shembull, një pengesë lind kur, cilido qoftë rendi i përbashkët që provohet, ka votues që e vendosin një alternativë të ndërmjetme poshtë alternativave në të dyja anët e saj. Atëherë nuk sigurohet më një fitues që mund çdo kundërshtar; megjithatë, mungesa e një kulmi të vetëm nuk e bën ciklin të pashmangshëm në çdo rast.