Paqësim me lëshime
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Paqësimi me lëshime është politika e pranimit të disa kërkesave të një fuqie armiqësore ose kërcënuese me synimin për të shmangur luftën dhe për të arritur një marrëveshje. Në përdorimin politik termi shpesh ka kuptim qortues: ai sugjeron se udhëheqësit shmangin përballjen duke sakrifikuar të drejtat, territorin ose sigurinë e të tjerëve. Kritika e fortë ndaj kësaj politike mbështetet në idenë se agresori nuk kënaqet me lëshimin e parë, por kërkon gjithnjë më shumë. Në këtë rrëfim, vendosmëria do ta ndalte agresionin, ndërsa lëshimet vetëm e shtyjnë dhe e rëndojnë konfliktin. Këto janë teza që duhen vlerësuar sipas rrethanave historike, jo ligje të padiskutueshme të çdo marrëdhënieje ndërkombëtare.
Ngarkesa kryesisht negative e termit u përforcua pas sulmit gjerman ndaj Polonisë dhe shpërthimit të luftës në shtator 1939. Gjatë viteve 1920 dhe fillimit të viteve 1930, paqësimi përdorej shpesh me miratim, si synim i arsyeshëm diplomatik. Në vitin 1936, Anthony Eden, i cili më pas u njoh gjerësisht si kundërshtar i paqësimit, i paraqiste Dhomës së Komuneve paqësimin e Evropës në tërësi si një qëllim që duhej mbajtur vazhdimisht parasysh. Më vonë, fjala u lidh ngushtë me dështimin e politikës ndaj Hitlerit.
Pas Luftës së Parë Botërore u përhap, veçanërisht në Britani, mendimi se zgjidhja e vitit 1919 kishte qenë tepër e ashpër ndaj Gjermanisë dhe se caktimi i përgjegjësisë për luftën ishte i diskutueshëm. Ndryshimi paqësor i marrëveshjeve shihej si rrugë për të ulur pakënaqësinë. Kjo përfshinte zgjidhjen ose përfundimin e çështjes së reparacioneve, barazinë në të drejtat e armatimit, tërheqjen e forcave pushtuese dhe rishikimin e disa kufijve sipas parimit të vetëvendosjes. Franca dhe aleatët e saj të Evropës Lindore i shihnin këto lëshime me më shumë shqetësim për sigurinë. Presioni britanik dhe negocimi gradual ndihmuan në ndryshimin e rendit të pasluftës.
Kur Hitleri mori pushtetin më 1933, disa udhëheqës shpresonin se përgjegjësia e qeverisjes do ta moderonte dhe se plotësimi i ankesave të arsyeshme gjermane do ta bënte më të gatshëm për bashkëpunim. Britania dhe Franca nuk e penguan me forcë riarmatimin e shpallur më 1935, rimilitarizimin e Renanisë më 1936 ose bashkimin e Austrisë me Gjermaninë më 1938. Opinioni publik në Britani, Francë dhe Shtetet e Bashkuara ishte fort kundër një lufte të re. Prandaj, vendimet për lëshime lidhen edhe me kufizimet politike dhe ushtarake të qeverive, përveç vlerësimit të gabuar të synimeve të Hitlerit.
Pushtimi italian i Abisinisë më 1935 krijoi një situatë tjetër. Kundërshtimi ndaj agresionit italian mund të kishte mbështetje publike më të gjerë se një luftë për të mbrojtur çdo dispozitë të Versajës. Megjithatë, frika nga përballja e njëkohshme me Gjermaninë dhe Japoninë, si dhe vlerësimi se interesat e drejtpërdrejta britanike e franceze në Abisini ishin të kufizuara, nxitën shmangien e rrezikut të një lufte më të madhe.
Kriza çekosllovake e viteve 1938–1939 ndryshoi vendosmërisht opinionin. Fillimisht, ankesat e gjermanëve të Sudeteve mund të paraqiteshin si çështje e mbrojtjes së një pakice kombëtare. Në Marrëveshjen e Mynihut të shtatorit 1938, Neville Chamberlain pranoi kalimin e territoreve sudete te Gjermania dhe u prit me miratim nga shumë njerëz që besonin se lufta ishte shmangur. Winston Churchill dhe një pakicë e zëshme e kundërshtarëve e cilësonin marrëveshjen si poshtërim dhe argumentonin se ambiciet e Hitlerit shtriheshin përtej bashkimit të popullsive gjermanishtfolëse, drejt mbizotërimit në Evropë dhe më gjerë.
Në mars 1939, Gjermania pushtoi tokat çeke të Bohemisë dhe Moravisë, ndërsa Sllovakia u bë një shtet i varur nga Gjermania. Ky veprim nuk mund të justifikohej më si bashkim kombëtar i gjermanëve dhe i dha peshë paralajmërimit të Churchillit. Një interpretim kritik i politikës së Chamberlainit thekson se ai mbetej i prirur ta shihte zgjerimin gjerman në lindje si më pak të rrezikshëm për interesat jetike britanike, se Britania ishte ushtarakisht e dobët dhe se mosbesimi i tij ndaj Bashkimit Sovjetik mund të ishte më i madh se kundërshtimi ndaj regjimeve fashiste. Ky është një shpjegim i debateve dhe i llogaritjeve politike të kohës, jo një përshkrim i pakundërshtueshëm i çdo motivi personal.
Ndryshimi i qëndrimit në kabinet dhe në opinionin publik çoi në garancinë për Poloninë. Kur Gjermania e pushtoi atë në shtator 1939, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë. Dështimi i lëshimeve për ta shmangur konfliktin e diskreditoi rëndë politikën e paqësimit dhe e shndërroi Mynihun në simbol të rrezikut të tërheqjes përballë agresionit.
Disa historianë revizionistë kanë mbrojtur pjesë të arsyetimit të paqësimit. Ata theksojnë kufizimet e fuqisë britanike e franceze dhe faktin se shpallja e luftës nuk solli shpëtimin e menjëhershëm të Polonisë: aleatët nuk e mundën Gjermaninë më 1939–1940, ndërsa Polonia përjetoi pushtimin nazist dhe më pas, pas luftës, disa dhjetëvjeçarë varësie politike nga Bashkimi Sovjetik. Këto ishin forma të ndryshme sundimi dhe ndikimi, por së bashku e bëjnë problematike idenë se garancia ushtarake siguroi menjëherë lirinë polake.
A. J. P. Taylor e shprehu këtë kritikë në mënyrë polemike duke krahasuar një numër prej më pak se 100 000 viktimash çeke me rreth 6,5 milionë viktima polake dhe duke pyetur, në thelb, nëse ishte më mirë të ishe një çek i tradhtuar apo një polak i shpëtuar. Shifrat dhe formulimi i përkasin argumentit të tij historik; ato nuk përbëjnë një krahasim statistikor të njëtrajtshëm të të gjitha kategorive të viktimave. Qëllimi i argumentit ishte të sfidonte një gjykim moral tepër të thjeshtë, sipas të cilit lëshimi sjell domosdoshmërisht katastrofë, kurse qëndresa sjell domosdoshmërisht shpëtim. Debati mbi paqësimin kërkon të dallohen synimet, alternativat e mundshme, informacioni i disponueshëm dhe pasojat reale të vendimeve.