Paine, Thomas
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Mendimtar, publicist dhe veprimtar radikal anglez, i lindur në Thetford më 1737 dhe i vdekur në Shtetet e Bashkuara më 1809. I lidhur me deizmin dhe republikanizmin, Paine u bë një nga zërat më të fuqishëm popullarizues të të drejtave natyrore, barazisë dhe qeverisjes përfaqësuese në epokën e revolucioneve amerikane e franceze.
Në kolonitë amerikane fitoi famë përmes publicistikës dhe pamfletit kundër monarkisë «Common Sense», i cili ndihmoi përhapjen e kërkesës për pavarësi. Në Angli u njoh veçanërisht për «Të drejtat e njeriut», botuar në dy pjesë më 1791–1792. Kjo vepër mbronte Revolucionin Francez dhe u shkrua si përgjigje ndaj «Reflektimeve mbi Revolucionin në Francë» të Edmund Burke-ut.
Paine kishte lidhje me reformatorë si William Godwin-i. Pas shpalljes mbretërore kundër shkrimeve të konsideruara kryengritëse, u largua për në Francë më 1792 dhe më pas u dënua në mungesë në Angli. Fillimisht u nderua në Francën revolucionare dhe u afrua me Condorcet-në e me girondinët e moderuar. Kur jakobinët fituan epërsi, pozita e tij u dobësua dhe ai u burgos për një periudhë.
Në pjesët e para të «Epokës së arsyes» shtjelloi një teologji deiste, që mbështeste besimin te Zoti përmes arsyes dhe kritikonte autoritetin e institucioneve fetare e të zbulesës së pretenduar. Te «Drejtësia agrare» më 1797 paraqiti propozime për sigurimin material të individëve që shihen si pararendëse të disa ideve të shtetit të mirëqenies.
Si autodidakt, Paine dallohej sidomos për aftësinë për t'i bërë idetë politike të kuptueshme dhe vepruese për një publik të gjerë. Vlerësimi se ishte më shumë propagandues sesa teoricien origjinal thekson këtë funksion përhapës, por nuk e shteron rëndësinë e mendimit të tij. Ai e popullarizoi gjuhën e të drejtave natyrore, barazisë, sundimit të shumicës dhe kushtetutës së shkruar. Bindja se atdheu i tij ishte bota dhe detyrimi i tij fetar ishte të bënte mirë shprehte universalizmin e tij moral.
Vdiq në Amerikë në një gjendje relative harrese. Megjithatë, miku i tij Thomas Jefferson ia kishte njohur më herët meritën e një pune të vazhdueshme dhe me ndikim të jashtëzakonshëm. Kontrasti ndërmjet ndikimit të shkrimeve dhe pozitës së tij personale në fund të jetës është pjesë e trashëgimisë së diskutuar të kësaj figure.