Nikolla i Kuzës (Cusanus)
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Teolog, filozof dhe teoricien gjerman i votimit, i cili jetoi më 1401–1464. Njihet edhe si Nicolaus Cusanus, formë e latinizuar e emrit Nikolla i Kuzës, dhe me mbiemrat Kryfts ose Krebs. Lindi në Kues, pranë lumit Moselle. Mori doktoratën në të drejtën kanonike në Padovë dhe u shugurua prift më 1426. Më 1432 u dërgua në Koncilin e Bazelit, përvojë që e afroi me lëvizjen konciliare, e cila theksonte autoritetin e koncileve në jetën e Kishës.
Pajtimi, uniteti, harmonia dhe mirëkuptimi qenë ide qendrore të veprimtarisë dhe shkrimeve të tij. Koncili i Konstancës, më 1414–1418, i kishte dhënë fund Skizmës së Madhe Perëndimore përmes largimit të pretenduesve rivalë për papatin: dy u shkarkuan dhe një dha dorëheqjen. Kjo përvojë e nxiti Nikollën të mendonte se uniteti i krishterë mund të arrihej më mirë përmes qeverisjes me pjesëmarrje sesa përmes autoritetit të përqendruar. Më vonë ai u bind se uniteti kishte mundësi më të mëdha nën një udhëheqës të vetëm, papën, edhe pavarësisht argumenteve biblike për epërsinë papnore.
Megjithatë, mbështetja e tij për papatin nuk ishte e skajshme. Ai nuk kërkoi epërsi të pushtetit papnor mbi pushtetin laik dhe nuk mbështeti as variantin më të moderuar të një pushteti të tërthortë, të lidhur me traditën tomiste.
Ideja e tij për harmoninë dhe përputhjen e të kundërtave, e shprehur me formulën coincidentia oppositorum, shtjellohet veçanërisht te De docta ignorantia, «Mbi paditurinë e ditur». Te pafundësia hyjnore, kundërshtitë dhe dallimet me të cilat mendja njerëzore kupton realitetin e fundmë nuk vlejnë në të njëjtën mënyrë. Maksimumi dhe minimumi përputhen në absolutin që tejkalon krahasimet. Se si mund të ndodhë kjo i tejkalon aftësitë e kuptimit njerëzor; njohja e këtij kufiri është pjesë e paditurisë së ditur.
Nikolla shkroi edhe tri traktate matematike. Prirja e tij matematikore e çoi te propozimi i një metode votimi me renditje preferencash, e njohur më vonë si numërimi i Borda-s. Votuesit rendisin kandidatët dhe pozicionet e tyre përkthehen në pikë, të cilat mblidhen për të përcaktuar rezultatin. Për shkak të përparësisë historike të propozimit të tij, kjo metodë mund të lidhet edhe me emrin Cusanus. Nuk ka dëshmi se bashkëkohësit e kuptuan plotësisht thellësinë e argumentit të tij për këtë mënyrë votimi.