Pikëpamje dhe tërësi politikash që synojnë njohjen dhe përfshirjen e kulturave të ndryshme brenda një shoqërie, sidomos të kulturave të pakicave, në marrëdhëniet me shtetin dhe me grupin mbizotërues. Termi u përhap në vitet 1960 në vendet anglishtfolëse, fillimisht në lidhje me nevojat kulturore të emigrantëve joeuropianë. Më pas u shtri te pakicat e përcaktuara kryesisht nga raca ose etnia dhe, në mënyrë më të debatueshme, te kombësia, popujt autoktonë dhe feja. Pakicat kombëtare, popujt autoktonë dhe bashkësitë fetare shpesh paraqesin kërkesa më të gjera për të drejta, autonomi ose status politik, prandaj mund të kundërshtojnë trajtimin e tyre thjesht si grupe emigrantësh.

Pohimi i identitetit etnik që lidhet me multikulturalizmin është pjesë e një zhvillimi më të gjerë të politikës së identitetit. Në këtë zhvillim, barazia nuk kuptohet vetëm si trajtim i njëjtë, por edhe si njohje e dallimit. Lëvizja e fuqizimit të zezakëve, lëvizjet feministe dhe lëvizjet e krenarisë homoseksuale kundërshtuan idenë se çlirimi kërkon domosdoshmërisht asimilim në grupin mbizotërues. Ato mbrojtën vetëpërcaktimin pozitiv të dallimeve të grupit si burim dinjiteti dhe lirie.

Një pretendim themelor i multikulturalizmit dhe i politikës së dallimit është se konceptet e barazisë dhe të shtetësisë nuk funksionojnë në një hapësirë vërtet të verbër ndaj racës dhe neutrale ndaj kulturës. Etnia dhe kultura nuk mund të kufizohen plotësisht në jetën private, sepse ndikojnë në institucionet politike dhe në shpërndarjen e mundësive. Nga ky këndvështrim, demokracitë liberale që e paraqesin veten si neutrale mund të mishërojnë kulturën hegjemonike dhe t'u kërkojnë pakicave të heqin dorë nga veçoritë e tyre ose t'i shtyjnë në skaj të jetës publike. Përkrahësit e multikulturalizmit kërkojnë, rrjedhimisht, që kulturat, normat dhe simbolet e pakicave të kenë të drejtë për mbështetje publike dhe prani në hapësirën e përbashkët, sikurse ato të shumicës. Njohja duhet t'u jepet edhe grupeve dhe identiteteve të tyre, jo vetëm individëve të trajtuar sikur nuk kanë përkatësi kulturore.

Kërkimi i dinjitetit nga afroamerikanët ka ndikuar fuqishëm në këtë politikë. Një kritikë e rëndësishme, megjithatë, është se përqendrimi te njohja kulturore mund ta largojë vëmendjen nga pabarazia ekonomike dhe shoqërore, ku nevojat mbeten të mëdha. Në debatet amerikane të fundit të shekullit XX, multikulturalizmi u lidh veçanërisht me arsimin e lartë dhe me përmbajtjen e programeve në shkencat humane. Kjo vëmendje e madhe ndaj kurrikulës është kritikuar si ngushtim i një problemi shumë më të gjerë; nuk do të thotë se multikulturalizmi amerikan kufizohet në mënyrë të domosdoshme vetëm te universitetet.

Përveç mobilizimit popullor, edhe zhvillimet akademike kanë ndikuar në formulimin e multikulturalizmit. Studimi i shoqërive koloniale dhe teoria politike kanë qenë veçanërisht të rëndësishme. Antropologjia dhe disiplina të afërta kishin vendosur në qendër dallimin kulturor dhe grupin kulturor gjatë studimit të shoqërive joeuropiane, shpesh të quajtura më parë primitive. Mbërritja e pjesëtarëve të këtyre shoqërive në qendrat e ish-perandorive koloniale i shndërroi studiuesit në ekspertë të emigracionit dhe të nevojave kulturore. Njëkohësisht, intelektualë nga shoqëritë e kolonizuara, shpesh vetë emigrantë në vendet e Veriut, kundërshtuan mënyrat se si ekspertët dhe institucionet i përfaqësonin kulturat e nënshtruara. Këto zhvillime u ushqyen edhe nga kritika ndaj shpjegimeve që e reduktonin kulturën në një superstrukturë të përcaktuar nga baza materiale ekonomike.

Roli i teorisë politike lidhet me ndryshimet e brendshme të kësaj disipline. Trajtimi i drejtësisë nga John Rawls-i në kushtet e pluralizmit të vlerave ndihmoi që një brez pasues studiuesish të përqendrohej te natyra e bashkësisë dhe te të drejtat e pakicave, krahas ose përtej drejtësisë shpërndarëse. Në teorinë shoqërore ndodhi një zhvendosje e ngjashme nga konflikti klasor drejt dallimit dhe identitetit. Këto korniza mund të mbështesin argumente multikulturaliste edhe kur autorët nuk e përdorin ose nuk e parapëlqejnë vetë termin.

Në Europën kontinentale, pritja e multikulturalizmit ka qenë shpesh më kundërshtuese. Frika ndaj tij ka shërbyer në disa raste si burim mobilizimi zgjedhor për parti nacionaliste ekstreme. Në Francë, kundërshtimi intelektual është shfaqur në pjesë të ndryshme të spektrit politik dhe është mbështetur te ideali republikan i shtetësisë universale. Sipas këtij ideali, përkatësitë e veçanta racore, etnike, gjinore ose fetare nuk duhet ta ndajnë bashkësinë e qytetarëve në grupe me pretendime politike të veçuara; ato pritet të mbeten kryesisht në sferën private. Ky është një argument kundër multikulturalizmit, i kundërshtuar nga ata që vërejnë se universalizmi formal mund të fshehë përparësitë e grupit mbizotërues.

Shpërbërja e Jugosllavisë dhe spastrimet etnike ilustruan një reagim skajor ndaj bashkëjetesës shumëkombëshe dhe shoqërive pluraliste. Statusi politik i pakicave historike, përfshirë romët, ka qenë burim konfliktesh në hapësirat e ish-perandorive austro-hungareze, osmane dhe ruse. Në Azi dhe Afrikë, shumë shtete të dala nga kolonializmi janë përballur me lëvizje etnonacionaliste dhe shkëputëse. India dhe Indonezia kanë pasur njëkohësisht nevojë të trajtojnë pluralizmin kulturor që nuk zgjidhet thjesht me ndarje ose autonomi territoriale. Malajzia është paraqitur në disa analiza si shembull i administrimit relativisht paqësor të marrëdhënieve etnike, megjithëse një vlerësim i tillë varet nga periudha dhe kriteret e përdorura.

Përfshirja politike e pakicave është kështu një kërkesë e rëndësishme ndërkombëtare. Në disa debate të fundit të shekullit XX ajo zuri një pjesë të hapësirës që më parë e kishin kërkesat për përfshirjen e klasës punëtore. Multikulturalizmi përmbledh një familje përgjigjesh të ndryshme ndaj këtij problemi dhe paraqet sfida të rëndësishme për mënyrën se si shkencat humane e shoqërore kuptojnë barazinë, shtetësinë, identitetin dhe bashkëjetesën politike.