Tërësia e ideve dhe argumenteve politike të zhvilluara në botën e lashtë greke. Çështje të qeverisjes shfaqen që te poetët dhe mendimtarët paraklasikë: nga përfytyrimet e Homerit mbi mbretërinë, të lidhura zakonisht me mesin ose fundin e shekullit VIII para erës sonë, te veprimtaria e poetit dhe ligjvënësit athinas Solon rreth vitit 600 para erës sonë. Megjithatë, nga mesi i shekullit V para erës sonë u bë më e qartë një teori politike sistematike, e mbështetur në argumentim racional. Sofistë si Protagora dhe Antifoni shqyrtonin marrëdhënien ndërmjet natyrës dhe zakonit ose marrëveshjes njerëzore dhe pyesnin nëse bindja ndaj ligjeve të shtetit ishte në dobi të individit.

Interesi për këto probleme shfaqet edhe te tragjedianët athinas dhe te historianët Herodoti e Tukididi. Sokrati zhvilloi metoda të shqyrtimit kritik të nocioneve dhe të argumenteve politike e morale. Në shekullin IV para erës sonë, mendimi politik grek arriti një kulm të rëndësishëm me idealizmin rrënjësor të Platonit dhe me analizën më empirike, pragmatike e shpesh më konservatore të Aristotelit. Dallimi ndërmjet tyre nuk e përjashton shqetësimin e përbashkët për drejtësinë, edukimin dhe rendin e mirë politik.

Lulëzimi i kësaj veprimtarie teorike shpjegohet pjesërisht nga rrethanat historike. Nga mesi i shekullit V, qyteti-shtet i pavarur, polisi, ishte njësia themelore e organizimit politik grek. Prej këtij emri rrjedh edhe fjala politikë. Larmia e regjimeve, nga organizimi oligarkik e ushtarak i Spartës te demokracia e drejtpërdrejtë dhe pjesëmarrëse e Athinës, nxiste krahasimin dhe pyetjen se cila mënyrë qeverisjeje ishte më e mira. Udhëtimet dhe zhvillimi i hershëm i shkrimit historik e i vëzhgimit të popujve të ndryshëm zgjeronin materialin krahasues. Krijimi i kolonive greke rreth Mesdheut e bënte praktikisht të ngutshme çështjen se si duhej organizuar një bashkësi e re dhe krijonte mundësi për prova institucionale.

Athina ishte qendër e veçantë e këtij mendimi. Demokracia e saj, megjithëse përjashtonte gratë, skllevërit dhe shumë banorë pa status qytetari, u jepte burrave të lirë me të drejtë qytetarie përvojë të drejtpërdrejtë në debat e vendimmarrje. Kjo nxiste argumentimin politik dhe i jepte atij përmbajtje konkrete. Njëkohësisht, grupimet oligarkike mbeteshin me ndikim, edhe kur demokracia mbizotëronte. Përplasja ndërmjet tyre dhe demokratëve e shtynte secilën palë të përpunonte arsyetime për rendin që përkrahte. Të rinjtë që synonin ndikim publik kishin nevojë për retorikë dhe aftësi argumentimi; mësimdhënia e sofistëve u zhvillua pjesërisht për t'iu përgjigjur kësaj kërkese.

Teoria politike klasike lidhej ngushtë me polisin vetëqeverisës. Zgjerimi i pushtetit maqedonas nën Filipin II dhe Aleksandrin e Madh, në katër dhjetëvjeçarët e fundit të shekullit IV para erës sonë, e kufizoi rëndë pavarësinë e shumë qyteteve. Një interpretim tradicional e sheh këtë si fundin e fazës më të fuqishme të teorisë praktike të përqendruar te polisi dhe si zhvendosje drejt jetës së individit brenda një bote politike më të gjerë. Kjo nuk nënkupton se mendimi politik grek pushoi krejtësisht ose se çdo qytet humbi çdo formë vetëqeverisjeje. Ndryshuan, megjithatë, kushtet e veprimit dhe objekti kryesor i shumë shkollave filozofike.

Filozofia e Epikurit, për shembull, i kushtoi rëndësi jetës së individit, sigurisë dhe miqësisë, duke u larguar nga ambicia për pjesëmarrje të vazhdueshme në qeverisjen e qytetit. Te stoikët u shfaq ideja e kozmopolisit, bashkësisë njerëzore që kapërcen shtetet e veçanta. Ajo është lidhur nga disa interpretime me horizontin e zgjeruar nga pushtimet dhe ambiciet e Aleksandrit. Në një trajtë të hershme utopike, përfytyrohej një bashkësi ku ndarjet shtetërore dhe institucionet e zakonshme politike e ekonomike humbnin rëndësinë, ndërsa njerëzit bashkoheshin nga lidhje morale e miqësore. Kjo nuk ishte një program i menjëhershëm reforme institucionale dhe nuk përmbledh çdo zhvillim të mëvonshëm të stoicizmit.

Rrethanat e qyteteve greke përcaktuan edhe temat e teorisë. Larmia e kushtetutave nxiti klasifikimin dhe renditjen e tyre sipas vlerës, si edhe hartimin e shteteve ideale që do të shërbenin si standard krahasimi. Shembuj të rëndësishëm janë Republika dhe Ligjet e Platonit dhe dy librat e fundit të Politikës së Aristotelit. Këto modele të një qyteti të organizuar dallojnë nga përfytyrimi stoik i një bashkësie mbarënjerëzore.

Dallimet e mëdha ndërmjet kritereve të qytetarisë në qytete të ndryshme ngritën pyetjen se çfarë e bën dikë qytetar dhe kush duhet të ketë të drejtë për këtë status. Konfliktet e vazhdueshme ndërmjet oligarkëve dhe demokratëve e bënë qëndrueshmërinë e rendit një problem qendror për Platonin dhe Aristotelin. Në anën tjetër, theksi athinas te pjesëmarrja e individit e shtoi vetëdijen për rëndësinë e tij dhe e nxori në pah marrëdhënien ndërmjet lirisë individuale dhe kërkesave të bashkësisë politike.

Vetë natyra e polisit kishte rëndësi themelore. Pohimi i Aristotelit se njeriu është një qenie politike lidhet me idenë se ai është nga natyra i prirur për jetën në një bashkësi të tillë. Në këtë këndvështrim, teoria politike zhvillohet brenda kushteve që e bëjnë të mundur jetën e plotë qytetare; është interpretuar edhe si privilegjim i përvojës greke ndaj mënyrave të tjera të organizimit. Polisi shihej si bashkim njerëzish të lidhur nga një mënyrë e përbashkët jetese dhe nga një rend moral. Tërësia kishte përparësi ndaj pjesëve të saj. Edukimi duhej ta ruante këtë lidhje duke formuar qytetarë që ndanin normat dhe virtytet e bashkësisë.

Pikërisht ky rol i gjerë formues i shtetit ishte objekt kritike për sofistë si Antifoni, që shihnin te ligjet dhe zakonet një kufizim të natyrës e të lirisë së individit. Platoni dhe Aristoteli, përkundrazi, e pranonin polisin si mjedisin natyror dhe më të përshtatshëm për jetën njerëzore, megjithëse asnjëri nuk kënaqej me modelet ekzistuese, sidomos me demokracinë athinase. Për ta, teoria politike kishte përmbajtje të fortë etike dhe edukimi ishte themelor. Çështje që më vonë do të bëheshin qendrore, si përfaqësimi politik dhe mbrojtja e të drejtave individuale kundrejt shtetit, zinin një vend shumë më të kufizuar. Kritika ndaj projekteve të tyre thekson se synimi për ta formuar individin sipas nevojave të tërësisë mund të prodhojë prirje autoritare, edhe pse modelet e dy filozofëve ndryshojnë dukshëm.