Koncept qendror në analizën marksiste, që emërton vlerën e krijuar nga puna përtej vlerës së nevojshme për riprodhimin e fuqisë punëtore dhe që përvetësohet nga kapitalisti. Puna e nevojshme është pjesa e punës përmes së cilës punëtori krijon ekuivalentin e mjeteve të jetesës që i duhen atij dhe familjes së tij. Puna e tepërt është pjesa e kryer përtej këtij kufiri. Në shënimin marksist, mbivlera shënohet me S, ndërsa kapitali i ndryshueshëm, i shpenzuar për blerjen e fuqisë punëtore, me V. Raporti S/V quhet norma e mbivlerës ose norma e shfrytëzimit.

Për shembull, supozohet se punëtori ka nevojë për katër orë punë në ditë për të krijuar ekuivalentin e mjeteve të jetesës së vet dhe të familjes. Nëse dita e punës zgjat tetë orë, katër orët e para përfaqësojnë punën e nevojshme dhe katër të tjerat punën e tepërt. Në këtë shembull, kapitalisti përvetëson mbivlerë të barabartë me katër orë pune dhe norma S/V është 4/4, pra 100 për qind.

Sipas Marksit, burimi i mbivlerës është fuqia punëtore, domethënë aftësia njerëzore për të punuar, e përdorur në procesin e prodhimit. Kapitalisti blen këtë aftësi, ndërsa përdorimi i saj krijon një vlerë më të madhe se vlera e paguar për të. Mbivlera realizohet kur malli shitet në treg dhe paraqitet në një nga format e saj si fitim.

Marksi dallonte dy mënyra kryesore të rritjes së mbivlerës. Mbivlera absolute rritet përmes zgjatjes së ditës së punës, duke shtuar punën e tepërt përtej punës së nevojshme. Mbivlera relative rritet përmes zvogëlimit të kohës së punës së nevojshme, ndërsa dita e punës mbetet me të njëjtën gjatësi. Kjo lidhet me rritjen e produktivitetit dhe uljen e vlerës së mjeteve të nevojshme për riprodhimin e fuqisë punëtore. Organizimi më intensiv i punës dhe përdorimi i makinerive janë mënyra për të ndryshuar produktivitetin, ndonëse efekti i tyre mbi mbivlerën relative varet nga marrëdhënia me kostot e riprodhimit të fuqisë punëtore.