Doktrinë filozofike që e interpreton natyrën, shoqërinë dhe mendimin përmes ndërthurjes së materializmit me dialektikën. Në formën e sistematizuar veçanërisht nga ideologët sovjetikë, ajo mbështetet në shkrimet e Engelsit dhe pohon se të gjitha dukuritë janë forma të materies në lëvizje. Lëvizja dhe ndryshimi shpjegohen përmes kundërthënieve të brendshme ndërmjet përbërësve të gjërave dhe të proceseve.

Materialistët dialektikë e paraqesin këtë qasje si vendosje të dialektikës së Hegelit mbi një bazë materiale. Sipas tyre, vetë natyra ka histori dhe zhvillohet sipas ligjësive të përcaktuara, si kalimi i ndryshimeve sasiore në ndryshime cilësore, ndërdepërtimi i të kundërtave dhe mohimi i mohimit. Ndryshimet e grumbulluara në shkallë ose në sasi mund të krijojnë, në një pikë të caktuar, një mënyrë cilësisht të re organizimi. Njeriu konsiderohet në këtë doktrinë si forma më e lartë e zhvillimit të materies.

E njëjta skemë zbatohet edhe mbi historinë shoqërore. Lëvizja e një rendi shoqëror shpjegohet nga karakteri i kundërthënieve ndërmjet elementeve të tij përbërëse. Në faza të caktuara, ndryshimet sasiore i mprehin këto kundërthënie deri në pikën kur lind një rend cilësisht i ri dhe, sipas doktrinës, më i lartë. Në versionin sovjetik, komunizmi paraqitej si faza më e lartë e zhvillimit shoqëror.

Këto pohime shprehin përmbajtjen e doktrinës dhe nuk duhen marrë si ligje të padiskutueshme të shkencës. Edhe marrëdhënia ndërmjet këtij sistemi, shkrimeve të Engelsit dhe mendimit të Marksit është objekt debati. Përfshirja e materializmit dialektik në ortodoksinë sovjetike nuk provon vetvetiu se çdo formulim i mëvonshëm i saj ishte qëndrim i shprehur ose i miratuar nga Marksi.