Marrëveshja e Përgjithshme për Tarifat dhe Tregtinë

Marrëveshje shumëpalëshe e vitit 1947, e njohur me shkurtimin GATT, që doli nga negociatat e kohës së luftës dhe të pasluftës për krijimin e një rendi ekonomik të qëndrueshëm. Ajo ishte pjesë e përpjekjeve më të gjera që përfshinin edhe sistemin e Bretton Woods-it. Negociatat e gjata të viteve 1944–1947 pasqyronin karakterin e debatueshëm të tregtisë ndërkombëtare, si në politikën e brendshme, ashtu edhe ndërmjet shteteve. Ndryshimet në modelet e tregtisë mund të ndikonin fuqishëm dhe shpejt mbi punësimin dhe të ardhurat brenda ekonomive kombëtare dhe në marrëdhëniet ndërmjet tyre. Megjithëse nuk arrihej pajtim i gjerë për shkallën e liberalizimit në shumicën e fushave, pranohej se praktikat e njëanshme dhe diskriminuese të periudhës ndërmjet dy luftërave kishin sjellë pasoja veçanërisht negative.

GATT-i fillimisht ishte një marrëveshje e përkohshme që synonte të kodifikonte rregullat e regjimit të ri tregtar dhe të ulte ndjeshëm pengesat kombëtare ndaj tregtisë. Delegacioni amerikan kërkonte që vendet e tjera të pakësonin praktikat diskriminuese, sidomos sistemin britanik të preferencave perandorake. Në këmbim, Shtetet e Bashkuara ishin të gatshme të ulnin tarifat e tyre tradicionalisht të larta. Bashkimi Sovjetik dhe aleatët e tij mbetën jashtë marrëveshjes; interesimi për anëtarësim në këtë grup vendesh u shfaq në fundin e Luftës së Ftohtë, më 1989.

Marrëveshja mbështetej te reciprociteti dhe mosdiskriminimi, të shprehura veçanërisht përmes trajtimit të kombit më të favorizuar dhe trajtimit kombëtar. Trajtimi kombëtar kërkon që produktet e importuara, pasi kanë hyrë në treg, të mos trajtohen më pak favorshëm se produktet e ngjashme vendëse në çështjet që mbulon ky parim. Reciprociteti nënkuptonte që negociatat të sillnin lëshime ose përfitime afërsisht të ndërsjella, sipas vlerësimit të palëve. Mosdiskriminimi kërkonte që një lëshim tregtar ndaj një partneri të GATT-it t'u shtrihej edhe partnerëve të tjerë, sipas rregullave dhe përjashtimeve të marrëveshjes. Kështu, përfitimet nga negociatat ndërmjet disa palëve shumëpalëzoheshin dhe kontribuonin në ndërtimin e një rendi tregtar liberal.

Përpjekjet liberalizuese vazhduan gjatë viteve 1950 përmes raundeve të negociatave. Përparimi ishte i vështirë për shkak të dobësisë së ekonomive të dala nga lufta dhe epërsisë së jashtëzakonshme konkurruese të industrisë amerikane. Heqja e menjëhershme e pengesave ndaj importeve do të shkaktonte, për shumë vende, vështirësi serioze në bilancin e pagesave dhe pasoja negative për punësimin. Kur rimëkëmbja e pasluftës e bëri liberalizimin më të pranueshëm, qeveria amerikane kërkoi zëvendësimin e uljeve të veçuara me ulje reciproke dhe të përgjithshme tarifore për një gamë të gjerë produktesh.

Kjo nismë çoi te marrëveshjet e Raundit Kennedy, në qershor 1967, një pikë kthese në liberalizimin tregtar të pasluftës. Tarifat për mallrat e përpunuara u ulën mesatarisht me 36 për qind. Procesi vazhdoi më pas me Raundin e Tokios, të zhvilluar gjatë viteve 1973–1979.

Më 1955, Shtetet e Bashkuara kishin marrë masa të njëanshme për ta mbajtur tregtinë bujqësore jashtë procesit të GATT-it, por e ndryshuan këtë qëndrim gjatë Raundit Kennedy. Kjo shkaktoi një konflikt të zgjatur me Bashkësinë Europiane dhe Japoninë, të cilat mbronin tregjet e tyre bujqësore. Politika e Përbashkët Bujqësore europiane mbështetej në një kompromis të brendshëm delikat, të vështirë për t'u ndryshuar. Bujqësia mbeti një burim qendror mosmarrëveshjesh dhe vonoi Raundin e Uruguait, negociatat e të cilit u përmbyllën në dhjetor 1993.

Me uljen e tarifave, pengesat jotarifore u bënë instrumentet e mbetura të politikës tregtare. Shembuj ishin marrëveshjet për kufizimin vullnetar të eksporteve dhe marrëveshjet për rregullimin e tregtimit. Ato binin ndesh me frymën liberalizuese të GATT-it, por paraqitja e tyre si vullnetare përdorej për të argumentuar se rregullat përkatëse nuk zbatoheshin. Për më tepër, parimet e liberalizimit vinin në diskutim masa ekonomike që kishin qenë pjesë e strategjive të suksesshme të zhvillimit kombëtar pas luftës, veçanërisht në Japoni, Europë dhe në vende në zhvillim.

Vendet më pak të zhvilluara kërkonin përjashtime nga shumë rregulla, duke argumentuar se ekonomitë e tyre të dobëta përfitonin pak nga marrëveshjet e tregtisë së lirë. Qeveri të ndryshme shfrytëzonin në mënyrë të zgjeruar klauzolat që lejonin shmangien e detyrimeve, çka nxiti përpjekje për forcimin gradual të rregullave. Mosmarrëveshje të tilla nuk kishin një zgjidhje të vetme e përfundimtare; rëndësi kishte aftësia për të arritur kompromise që mbanin në funksion sistemin. Pavarësisht tyre, ekzistonte një pajtim i gjerë për vazhdimin e liberalizimit.

Raundi i Uruguait e zgjeroi ndjeshëm fushën e rendit shumëpalësh tregtar. Krahas mallrave u përfshinë rregulla për shërbimet, përmes Marrëveshjes së Përgjithshme për Tregtinë e Shërbimeve, për pronësinë intelektuale dhe për disa aspekte të tregtisë bujqësore. U dha fund edhe karakterit të përkohshëm institucional të sistemit, duke krijuar Organizatën Botërore të Tregtisë, me kuadër më të fortë institucional dhe procedura për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve. GATT-i vazhdoi si pjesë e kuadrit juridik për tregtinë e mallrave.

Zhvillimi i Bashkimit Europian, i Marrëveshjes së Tregtisë së Lirë të Amerikës së Veriut dhe i rregullimeve të tjera rajonale, si forumi i Bashkëpunimit Ekonomik Azi–Paqësor, ngrinte pyetje për raportin ndërmjet rajonalizmit dhe sistemit shumëpalësh. Në vlerësimet e periudhës së përfundimit të Raundit të Uruguait, këto rregullime nuk ishin shndërruar domosdoshmërisht në blloqe diskriminuese. Vetë GATT-i lejon integrimin ekonomik rajonal kur ai përputhet me kushtet e rregullave të tij. Megjithatë, mungesa e marrëveshjes mbi çështjet e pazgjidhura mund të nxiste zgjidhje rajonale, dypalëshe ose të njëanshme, veçanërisht nga Shtetet e Bashkuara. Në të njëjtën kohë, ndërmarrjet me veprimtari globale kishin interes të kundërshtonin kufizime që cenonin ndjeshëm karakterin e hapur dhe botëror të regjimit tregtar.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare