Marcuse, Herbert
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Herbert Marcuse ishte filozof gjerman, i lindur më 1898 dhe i vdekur më 1979, përfaqësues i Shkollës së Frankfurtit dhe i teorisë kritike. Duke u larguar nga përndjekja naziste, u vendos në Shtetet e Bashkuara më 1934. Mbështetja entuziaste për lëvizjet studentore dhe për lëvizjet e zezakëve amerikanë në vitet 1960 i dha famën e njërit prej etërve të së Majtës së Re.
Që më 1928, Marcuse e lidhte detyrën e teorisë me çlirimin e praktikës. Ai kërkonte rindërtimin e teorisë shoqërore dhe historike marksiste, duke ndërthurur mendimin e Hegel-it, Marx-it dhe Freud-it. Vepra kryesore që zhvillonte lidhjen me psikanalizën ishte Erosi dhe qytetërimi, e botuar më 1955.
Marcuse kundërshtonte determinizmin ekonomik dhe theksonte potencialin krijues të njerëzve. Qenia dhe vetëdija ishin për të në marrëdhënie dialektike, pa pasur njëra përparësi të pakushtëzuar ndaj tjetrës. Duke ndryshuar botën, njerëzit rikrijojnë edhe vetveten. Kjo ide lidhej me interesin e hershëm për ekzistencën autentike te mësuesi i tij Martin Heidegger dhe paraprinte disa drejtime të mendimtarëve fenomenologjikë, si Jean-Paul Sartre-i dhe Maurice Merleau-Ponty.
Te Njeriu njëpërmasor, më 1964, ai argumentonte se shoqëria e përparuar teknologjike mund t'i përthithte forcat revolucionare. Konsumizmi e integronte klasën punëtore në rendin ekzistues, krijonte nevoja të rreme dhe thellonte tjetërsimin. Rezultati, sipas tij, ishte një gjendje në të cilën njerëzit i nënshtroheshin sistemit ndërsa besonin se ishin të lirë. Te Toleranca shtypëse, më 1965, Marcuse argumentonte se demokracia liberale i caktonte paraprakisht kufijtë e debatit politik dhe kështu mund ta pengonte kritikën rrënjësore. Kundërshtarët kanë vënë në dukje se një tezë e tillë rrezikon të bëhet e pafalsifikueshme, nëse çdo kundërshtim interpretohet si provë e pushtetit të sistemit.
Ai e përshëndeti të Majtën e Re për politikën e saj përballëse dhe për krijimin e një ndjeshmërie të re. Sipas tij, ajo mund të vepronte si nxitëse e luftërave revolucionare të klasës punëtore dhe të Botës së Tretë. Ngjarjet e vitit 1968 i interpretonte edhe si një akt çlirimi të shtysave instinktive.