Karl Mannheim (1893–1947) ishte sociolog me prejardhje hungareze, që dha një kontribut të rëndësishëm në sociologjinë e dijes. Vepra e tij «Ideologjia dhe utopia» (1929) pati ndikim të gjerë. Ashtu si Marksi përpara tij, Mannheim-i kërkonte t'i lidhte sistemet e besimit dhe gjendjet e mendësisë që shfaqeshin në periudha të caktuara historike me kushtet shoqërore, ekonomike dhe politike që i nxitnin dhe i mbanin në jetë.

Ai ndryshonte nga Marksi në vlerësimin e utopisë. Mannheim-i e shihte utopizmin si një prirje vizionare, të drejtuar nga e ardhmja, që mund të kapërcente kufijtë e rendit ekzistues. Prandaj utopia mund të tregonte mundësi reale për ndryshim dhe shndërrim historik. Në këtë kuptim, ai dallonte një element pozitiv utopik edhe brenda vetë marksizmit. Ndërkaq, në kritikën marksiane të socializmit utopik, cilësimi «utopik» shërbente për të kundërvënë projektet joshkencore me analizën e kushteve dhe të forcave shoqërore të afta për të sjellë ndryshim real.

Mannheim-i nuk e pranonte as përfundimin se ndërgjegjja proletare kishte një përparësi të vetvetishme ndaj ndërgjegjes borgjeze në afrimin tek e vërteta. Sipas tij, çdo klasë shoqërore përqafon sisteme besimi të rrënjosura në përvojën e vet të kufizuar. Kjo vlen edhe për bindjet e klasës punëtore; pozita shoqërore nuk i jep asaj automatikisht një pamje të plotë e të paanshme të realitetit.

Në dallimin e Mannheim-it, ideologjia është një sistem idesh që mbetet brenda kufijve të realitetit ekzistues, shpreh në themel pranimin e tij dhe nuk arrin të shohë përtej tij. Utopia, përkundrazi, e tejkalon këtë horizont. Për këtë arsye, tradita moderne socialiste, përfshirë marksizmin, duhej parë si fuqimisht utopike dhe jo vetëm si ideologjike në këtë kuptim të ngushtë. Ai kërkonte të analizonte lidhjet ndërmjet sistemeve të besimit dhe grupeve shoqërore të veçanta që, në periudha të ndryshme, i përqafonin dhe i përhapnin ato.

Mannheim-i argumentonte se shkencëtarët shoqërorë duhej të kapërcenin fushëbetejën e ideologjive dhe të utopive. Detyra e tyre ishte të formulonin parime shoqërore më të paanshme dhe më objektive, që do të ndihmonin në krijimin e një shoqërie njëkohësisht të lirë dhe të planifikuar në mënyrë racionale, mbi bazën e një shkence të mirëfilltë të politikës. Ky projekt u caktonte intelektualëve një rol të veçantë drejtues. Shumë kritikë e kanë parë këtë si një rrezik për lirinë, sepse pretendimi i një elite intelektuale për njohuri më objektive mund të përdoret për të përligjur pushtetin e saj mbi të tjerët.