Term i traditës marksiste për shtresa të shpërbëra ose të margjinalizuara shoqërore, pa lidhje të qëndrueshme me punën prodhuese dhe me organizimin e klasës punëtore. Kuptimi fjalë për fjalë i emërtimit është «proletariat në zhele», por përdorimi i tij nuk kufizohet te varfëria dhe nuk e barazon çdo të varfër ose të papunë me këtë kategori. Në shkrimet e Marksit, ai përfshin elemente me prejardhje nga klasa të ndryshme, të cilat jetojnë nga burime të pasigurta, të rastësishme ose të jashtëligjshme.

Në Tetëmbëdhjetë brymerin e Lui Bonapartit, më 1852, Marksi e përdori termin në analizën e bonapartizmit. Ai e përshkruante pushtetin e Lui Bonapartit si të mbështetur, ndër të tjera, në një aleancë oportuniste e populiste ndërmjet një pjese të borgjezisë dhe shtresave që i quante lumpenproletariat. Në këtë interpretim, mungesa e një pozite të qëndrueshme klasore dhe mundësia e përfitimit nga pushteti i bënin këto grupe të përdorshme për mobilizim politik kundër lëvizjeve të pavarura të punëtorëve.

Në disa shpjegime marksiste të zhvillimit kapitalist, rritja e shtresave të varfëruara e të përjashtuara paraqitet si pasojë e kundërshtive të kapitalizmit. Kritikët kundërshtojnë që madhësia dhe karakteri i këtyre shtresave të trajtohen si rezultat i pashmangshëm i një ligji ekonomik, duke theksuar rolin e institucioneve dhe të zgjedhjeve politike. Vetë termi ka ngarkesë të fortë polemike dhe vlerësuese; prandaj në përdorim analitik duhet sqaruar cilat grupe përfshin dhe cilin interpretim teorik shpreh.