Emërtim i periudhës së rivalitetit të thellë politik, ideologjik dhe ushtarak ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik pas Luftës së Dytë Botërore. Konflikti organizoi një pjesë të madhe të marrëdhënieve ndërkombëtare rreth dy superfuqive dhe aleatëve të tyre. Ai përfshiu gara armatimesh, kriza diplomatike dhe luftëra në vende të tjera, pa u shndërruar në një luftë të drejtpërdrejtë të përgjithshme ndërmjet dy superfuqive. Përfundimi i tij lidhet me ndryshimet e viteve 1989–1991.

Më 1945 Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik dolën si fuqitë kryesore në Evropë. Ushtritë sovjetike kontrollonin një pjesë të madhe të Evropës Lindore, ndërsa Shtetet e Bashkuara kishin luajtur rol vendimtar në çlirimin e Evropës Perëndimore dhe ishin bërë kreditor e mbështetës ekonomik i rëndësishëm i Britanisë. Në Gjermani, këto dy fuqi, së bashku me Britaninë dhe Francën, krijuan zona pushtimi dhe një sistem kontrolli katërpalësh. Në konferencat e Jaltës në shkurt dhe të Potsdamit në korrik–gusht 1945, të dyja superfuqitë dhe Britania synuan të përcaktonin kuadrin e rregullimit të pasluftës. Deri në Potsdam, mosmarrëveshjet ishin bërë serioze, veçanërisht për të ardhmen e Gjermanisë dhe të Evropës Lindore. Në të dyja konferencat u trajtuan edhe çështje të Lindjes së Largët, përfshirë hyrjen e Bashkimit Sovjetik në luftën kundër Japonisë.

Deri më 1947 po merrte formë një ndarje e përgjithshme Lindje–Perëndim. Sipas interpretimit perëndimor, sovjetikët po pengonin demokracinë dhe po vendosnin regjime komuniste të varura prej tyre në Evropën Lindore. Në Gjermani, veprimet sovjetike shiheshin si përpjekje për të dobësuar kapacitetin ekonomik gjerman dhe për të siguruar ndikim ekskluziv në zonën lindore të pushtimit. Qeveria sovjetike, nga ana e saj, i përligjte veprimet si mbështetje për qeveri antifashiste me bazë të gjerë, që do të ishin miqësore ndaj Bashkimit Sovjetik. Përhapja e mosmarrëveshjeve në rajone të tjera u shoqërua me akuza ideologjike gjithnjë e më të ashpra. Moska e paraqiste Uashingtonin si forcë që synonte shkatërrimin e komunizmit; Uashingtoni e paraqiste Moskën si kërcënim ndaj demokracisë liberale në Evropën Perëndimore dhe në vetë Shtetet e Bashkuara.

Faza e parë e Luftës së Ftohtë u shënua nga disa kriza të mëdha: bllokada e Berlinit më 1948–1949; fitorja e forcave komuniste të Mao Ce Dunit ndaj qeverisë nacionaliste kineze të mbështetur nga amerikanët më 1949; fillimi i Luftës së Koresë më 1950; ndërhyrja ushtarake sovjetike në Hungari më 1956; presioni sovjetik mbi Berlinin nga viti 1958 dhe kriza që kulmoi me ndërtimin e Murit të Berlinit më 1961; si edhe kriza e raketave në Kubë më 1962. Secila e forcoi perceptimin se siguria e njërës palë ishte e lidhur me kufizimin e tjetrës.

Shtetet e Bashkuara konsoliduan rolin e tyre si udhëheqëse të Perëndimit nëpërmjet ndihmës ekonomike dhe aleancave. Plani Marshall, i shpallur më 1947, synonte rimëkëmbjen e ekonomive evropiane. Traktati i Atlantikut të Veriut i vitit 1949 i lidhi formalisht me aleatët evropianoperëndimorë. Po atë vit ato ndihmuan krijimin e Republikës Federale të Gjermanisë nga tri zonat perëndimore të pushtimit dhe më pas mbështetën riarmatimin e saj dhe anëtarësimin në NATO më 1955. Në zonën sovjetike u krijua Republika Demokratike Gjermane më 1949. Bashkimi Sovjetik e formalizoi aleancën me regjimet e Evropës Lindore nëpërmjet Traktatit të Varshavës më 1955.

Në Azi, marrëdhëniet amerikano-japoneze u riorganizuan përmes traktatit të paqes dhe traktatit të sigurisë, të nënshkruar më 1951 dhe të hyrë në fuqi më 1952. Shtetet e Bashkuara krijuan gjithashtu një rrjet marrëveshjesh sigurie që përfshinte Australinë, Zelandën e Re, Tajlandën dhe Filipinet. Bashkimi Sovjetik lidhi aleancë me Kinën më 1950. Luftimet në Kore përfunduan me armëpushimin e vitit 1953, por Shtetet e Bashkuara u përfshinë gradualisht në luftën shumë më të ndërlikuar të Vietnamit. Ato mbështetën Republikën e Vietnamit në jug kundër Republikës Demokratike të Vietnamit në veri, e cila përkrahej nga Bashkimi Sovjetik dhe Kina.

Gjatë kësaj periudhe, të dyja superfuqitë zhvilluan arsenale bërthamore dhe mjete goditëse me rreze të gjatë veprimi, të afta të arrinin territorin e palës tjetër. Rivaliteti ushtarak mori kështu një përmasë ku një përplasje e përgjithshme mund të shkaktonte shkatërrim shumë përtej zonës së konfliktit fillestar.

Pas krizës së raketave në Kubë, marrëdhëniet u përmirësuan dhe u hap rruga për uljen e tensionit, të njohur si detantë. Marrëveshje të rëndësishme ndihmuan normalizimin e situatës evropiane. Marrëveshja Katërpalëshe për Berlinin u arrit më 1971; marrëveshjet mbi marrëdhëniet ndërmjet dy shteteve gjermane krijuan kushtet për pranimin e të dyjave në Kombet e Bashkuara më 1973; dhe Konferenca për Sigurimin dhe Bashkëpunimin në Evropë miratoi Aktin Përfundimtar të Helsinkit më 1975. Disa vëzhgues e interpretuan këtë të fundit si një lloj rregullimi të heshtur të paqes, që stabilizonte pasojat evropiane të Luftës së Dytë Botërore dhe zbuste ndarjen e Luftës së Ftohtë. Ai nuk ishte një traktat që i jepte juridikisht fund rivalitetit.

U arritën edhe marrëveshje për kufizimin e garës së armatimeve bërthamore. Megjithatë, konkurrenca vazhdoi gjatë detantës, veçanërisht në rajonin jugor të Afrikës, në Bririn e Afrikës, pra në pjesën verilindore të kontinentit, dhe në Lindjen e Mesme. Ndërkohë, përmirësimi i marrëdhënieve amerikano-kineze, i lidhur me përpjekjet e presidentit Richard Nixon, sekretarit amerikan të Shtetit Henry Kissinger-it dhe kryeministrit kinez Zhou Enlai, ndryshoi ekuilibrin strategjik. I kombinuar me afrimin amerikano-sovjetik dhe me përkeqësimin e marrëdhënieve sovjeto-kineze, ai krijoi në vitet 1970 një diplomaci më të ndërlikuar, që disa e përshkruanin si trekëndësh të fuqive të mëdha.

Në këtë kuptim, disa interpretime e shohin mesin e viteve 1970 si fundin e formës fillestare, më të ngurtë, të Luftës së Ftohtë. Gara e armatimeve kishte tiparet e një modeli veprim–kundërveprim: secila palë e paraqiste një hap të ri si përgjigje ndaj një mase të mëparshme të kundërshtarit. Megjithatë, ky model nuk mjafton vetë për të shpjeguar origjinën e konfliktit. Për këtë janë zhvilluar tri familje të gjera interpretimesh.

Interpretimi i parë e vendos theksin te struktura e fuqisë ndërkombëtare. Shkatërrimi i fuqisë gjermane krijoi një zbrazëti pushteti në Evropën Qendrore, ndërsa dy superfuqitë u përballën në një ekuilibër të ri bipolar. Sipas këtij shpjegimi, Lufta e Ftohtë ishte në thelb një konflikt tradicional ndërmjet fuqive të mëdha; ideologjia kishte rëndësi dytësore ndaj presioneve dhe kufizimeve që krijonte bipolariteti.

Interpretimi i dytë, i quajtur shpesh tradicional ose liberal, thekson dëshirën fillestare amerikane për t'u kthyer pas luftës në një rol ndërkombëtar më të kufizuar. Sipas tij, Shtetet e Bashkuara kishin nisur çarmatimin dhe pakësimin e angazhimit në Evropë, por zgjerimi sovjetik në Evropën Lindore i detyroi më 1947 të merrnin një rol më aktiv, të cilin nuk e kishin kërkuar. Politika e frenimit paraqitet kështu si përgjigje mbrojtëse ndaj fuqisë sovjetike.

Interpretimi i tretë thekson interesat afatgjata të fuqisë kapitaliste amerikane: dobësimin e komunizmit dhe zgjerimin e ndikimit në Evropë, Lindjen e Mesme dhe Lindjen e Largët. Disa autorë të kësaj rryme i kërkojnë rrënjët e Luftës së Ftohtë te kundërshtimi amerikan ndaj Revolucionit Rus të vitit 1917. Shumë shpjegime historike ndërthurin elemente nga dy ose nga të tria këto qasje, duke mos e reduktuar konfliktin në një shkak të vetëm.

Në fund të viteve 1970 dhe fillim të viteve 1980 pati një ashpërsim të ri, shpesh të quajtur «Lufta e Ftohtë e Re». Detanta humbi vrullin, kontrolli i armatimeve u vështirësua dhe Bashkimi Sovjetik ndërhyri ushtarakisht në Afganistan në dhjetor 1979. Nga viti 1980 ai ushtroi presion të fortë mbi udhëheqjen polake. Në Shtetet e Bashkuara dhe në Britani, qeveritë e Ronald Reagan-it dhe Margaret Thatcher-it përdorën një gjuhë ideologjike kundërshtuese që kujtonte fazat më të ashpra të konfliktit.

Në Perëndim, politika e NATO-s me dy drejtime ndërthuri riarmatimin në Evropë me mundësinë e negociatave për kufizimin e armëve. Ndryshime në doktrinën amerikane të parandalimit bërthamor u interpretuan nga kritikët si theksim i përdorimit politik të një lufte bërthamore të kufizuar. Nisma amerikane e Mbrojtjes Strategjike synonte zhvillimin e mbrojtjes kundër raketave sovjetike. Edhe për këtë fazë, ndarja e qartë ndërmjet nismës dhe reagimit mbetet e debatueshme. Deri më 1987, dy superfuqitë ishin kthyer vendosmërisht te marrëveshjet. Më 1989 u shemb sundimi komunist në pjesën më të madhe të Evropës Lindore dhe u trondit rëndë fuqia sovjetike; vetë Bashkimi Sovjetik u shpërbë më 1991.