Liri e informacionit

E drejta e publikut për të kërkuar dhe marrë informacion të regjistruar që mbahet nga qeveria dhe autoritetet publike, brenda kufijve dhe përjashtimeve të përcaktuara me ligj. Ajo është një element i qeverisjes së hapur: u mundëson qytetarëve të shqyrtojnë vendimmarrjen, përdorimin e burimeve dhe veprimtarinë e institucioneve. Qasja në informacion lidhet me llogaridhënien demokratike, por përmbajtja e së drejtës, procedurat e kërkesës dhe mjetet e ankimit ndryshojnë ndërmjet vendeve.

Për një periudhë të gjatë, Mbretëria e Bashkuar u karakterizua nga një traditë e fortë e fshehtësisë administrative. Kjo traditë kishte rrënjë në qeverisjen monarkike dhe u ruajt përmes rregullave të administratës, legjislacionit dhe konceptimeve mbi sovranitetin e parlamentit e privilegjin parlamentar. Ndryshe nga modeli i një të drejte të përgjithshme për informacion, hapja e dokumenteve historikisht varej shpesh nga vendimi institucional ose nga kalimi i një afati të gjatë arkivor. Rregulli i dikurshëm tridhjetëvjeçar për hapjen e shumë dokumenteve qendrore përshkruan këtë fazë historike; nuk duhet ngatërruar me afatin për t'iu përgjigjur një kërkese sipas legjislacionit të mëvonshëm për informacionin.

Zhvillimi i ligjeve për lirinë e informacionit në Shtetet e Bashkuara dhe në vende të Europës nxiti edhe reformën britanike. Tri etapa të rëndësishme ishin Ligji për Qeverisjen Vendore dhe Qasjen në Informacion i vitit 1985, i cili zgjeroi hapjen e mbledhjeve dhe dokumenteve vendore; Ligji për Mbrojtjen e të Dhënave i vitit 1998, i cili rregullonte ndër të tjera qasjen e individëve në të dhënat e tyre personale; dhe Ligji për Lirinë e Informacionit i vitit 2000, të drejtat e përgjithshme të të cilit hynë në zbatim më 2005. Qasja në të dhënat personale dhe qasja publike në informacion janë mekanizma të lidhur, por juridikisht të dallueshëm. Këto ligje duhen kuptuar në kronologjinë e tyre, sepse kuadri i mbrojtjes së të dhënave është reformuar më pas.

Përdorimi i të drejtës për informacion ndihmoi në nxjerrjen e dokumenteve mbi vendime të rëndësishme britanike, për shembull mbi të Mërkurën e Zezë të shtatorit 1992, kur vendi pezulloi pjesëmarrjen në Mekanizmin Europian të Kursit të Këmbimit, dhe mbi politikën e pensioneve në vitet 1997–1998. Raste të tilla ilustrojnë si mund të shqyrtohen pas ngjarjes arsyetimet dhe alternativat që institucionet kishin marrë në konsideratë.

Liria e informacionit nuk e heq çdo formë konfidencialiteti. Mbrojtja, siguria kombëtare, marrëdhëniet ndërkombëtare, interesat tregtare, të dhënat personale dhe disa aspekte të hartimit të politikave mund të përfshihen në përjashtime. Përjashtimet nuk kanë të gjitha të njëjtën shtrirje: për disa kërkohet vlerësim i dëmit ose i interesit publik. Ligji britanik i vitit 2000 ia ngarkoi mbikëqyrjen Komisionerit të Informacionit. Komisioneri mund të shqyrtojë ankesa, të nxjerrë vendime e njoftime zbatimi dhe, në rast mosrespektimi, t'i drejtohet gjykatës sipas ligjit; prandaj roli i tij nuk kufizohet në këshilla pa fuqi juridike. Vendimet mund t'u nënshtrohen procedurave të ankimit dhe kufizimeve të tjera ligjore.

Ligji i Sekreteve Zyrtare i vitit 1989 dhe detyrimet e konfidencialitetit të shërbimit civil mbeten pjesë e tensionit ndërmjet hapjes dhe ruajtjes së informacionit. Në traditën britanike, nëpunësit u janë nënshtruar kufizimeve për publikimin e të dhënave të punës, përfshirë shënimet personale ose kujtimet që zbulojnë material zyrtar; kjo nuk është e barabartë me një ndalim të përgjithshëm të çdo ditari privat. Kufijtë konkretë varen nga lloji i informacionit dhe rregullat përkatëse.

Dallimet ndërmjet praktikave kombëtare shprehin edhe koncepte të ndryshme të demokracisë liberale. Disa qasje e theksojnë kontrollin qytetar mbi pushtetin, të tjera efikasitetin administrativ, mbrojtjen e privatësisë ose hapësirën konfidenciale të vendimmarrjes. Vlerësimi i lirisë së informacionit kërkon të shihet jo vetëm nëse ekziston një ligj, por edhe sa e përdorshme është e drejta dhe sa efektive janë mbikëqyrja e mjetet e ankimit.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare