Lidhja e Kombeve
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Organizatë ndërkombëtare e krijuar nga rendi i paqes pas Luftës së Parë Botërore, me synimin kryesor ruajtjen e paqes dhe parandalimin e agresionit përmes bashkëpunimit e sigurisë kolektive. Pakti i saj u përfshi në marrëveshjet e Konferencës së Paqes të Parisit dhe hyri në fuqi më 1920. Përkrahësi më i njohur ishte presidenti amerikan Woodrow Wilson, por Senati i Shteteve të Bashkuara nuk e ratifikoi traktatin që përfshinte anëtarësimin. Shtetet e Bashkuara mbetën jashtë organizatës, në përputhje me një prirje më të gjerë drejt shmangies së angazhimeve të përhershme politike europiane. Mungesa e një fuqie me peshën e tyre ekonomike dhe politike ishte një dobësi themelore për Lidhjen.
Ndër fuqitë e mëdha, Britania dhe Franca mbetën anëtare gjatë gjithë ekzistencës së Lidhjes. Gjermania u pranua më vonë dhe u tërhoq gjatë viteve 1930; Japonia dhe Italia, anëtare që në fillim, gjithashtu u larguan. Bashkimi Sovjetik hyri më 1934 dhe u përjashtua më 1939 pas sulmit ndaj Finlandës. Kështu, mungesa ose largimi i fuqive kryesore e dobësoi aftësinë e organizatës për të vepruar.
Me këmbënguljen e Wilson-it, Lidhjes iu ngarkua një sistem sigurie kolektive: agresioni ndaj një anëtari duhej të sillte reagimin e të tjerëve, duke e penguar ose ndëshkuar sulmuesin. Kjo krijoi pritshmëri të mëdha që fuqitë kryesore do të vepronin së bashku. Dështimet e viteve 1930 i rrëzuan këto shpresa. Analistët kanë debatuar nëse siguria kolektive ishte në vetvete e pazbatueshme ose nëse dështoi për shkak të rrethanave konkrete, sidomos numrit të vogël të fuqive të mëdha që mbetën të angazhuara dhe gatishmërisë së tyre të kufizuar për të përballuar kostot.
Kur Japonia pushtoi Mançurinë më 1931, Britania dhe Franca, fuqitë kryesore të Lidhjes me ndikim në rajon përballë agresorit, nuk vendosën masa që ta ndalnin atë. Ato nuk kishin gatishmërinë politike për sanksione të efektshme dhe aftësia e tyre praktike për ta detyruar Japoninë të tërhiqej ishte gjithashtu e diskutueshme. Kriza nxori në pah hendekun ndërmjet parimit të sigurisë kolektive dhe veprimit real.
Sulmi italian ndaj Abisinisë, Etiopisë së atëhershme, më 1935 u konsiderua një provë edhe më vendimtare. Ndryshe nga rasti i Japonisë, shumë analistë vlerësojnë se Britania dhe Franca kishin aftësi të mjaftueshme ushtarake për t'iu kundërvënë Italisë nëse do të pranonin rrezikun e luftës. Por as në Londër dhe as në Paris nuk pati mbështetje të mjaftueshme për masa përtej sanksioneve të pjesshme ekonomike, të cilat u hoqën më 1936.
Qeveria britanike nuk dëshironte të rrezikonte humbje të flotës në luftë me Italinë kur zotërimet e saj në Lindjen e Largët kërcënoheshin nga Japonia dhe kur ligjet amerikane të neutralitetit kufizonin mbështetjen e mundshme nga Uashingtoni. Qeveria franceze i jepte përparësi përballjes së mundshme me Gjermaninë naziste dhe e konsideronte një luftë me Italinë për Etiopinë si devijim të rrezikshëm të forcave. Mbrojtja e Etiopisë nuk u trajtua prej tyre si interes që justifikonte këto kosto, megjithëse rajoni nuk ishte pa interesa strategjike europiane.
Etiopia u pushtua dhe u përfshi në perandorinë italiane më 1936. Dështimi e dëmtoi rëndë besueshmërinë e Lidhjes si mjet për t'i rezistuar agresionit. Organizata vazhdoi të ekzistonte dhe të kryente disa funksione, por roli i saj politik në ruajtjen e paqes ishte paralizuar. Pas Luftës së Dytë Botërore, Kombet e Bashkuara, të krijuara më 1945, morën rolin e organizatës kryesore botërore të sigurisë kolektive; Lidhja u shpërnda formalisht më 1946.