Tërësi teorish dhe qëndrimesh politike që i japin përparësi lirisë individuale, kundërshtojnë kolektivizmin dhe autoritarizmin dhe kërkojnë kufizim të madh të rolit të shtetit. Në përdorimin politik që lidhet veçanërisht me pronën private dhe tregun, synimi shprehet si tërheqje e kufijve të veprimtarisë shtetërore.

Termi ka edhe kuptime të tjera historike e filozofike. Në debatin mbi vullnetin e lirë, libertarian quhet ai që mbron lirinë e vullnetit përkundrejt determinizmit ose domosdoshmërisë; ky përdorim filozofik është i dallueshëm nga programi politik. Në një përdorim tjetër, më të vjetër, fjala lidhej me kundërshtimin parimor të pengesave ndaj sjelljes së natyrshme ose instinktive, qofshin ato bindje fetare, lidhje familjare apo ligje të zbatuara nga shteti. Nuk bëhej fjalë për shkeljen e kufizimeve natyrore, por për heqjen e normave që pengonin shprehjen e impulseve njerëzore.

Brenda libertarianizmit politik dallohen dy linja kryesore argumentimi. E para mbështetet te veçantia morale e çdo individi dhe te të drejtat e patjetërsueshme që ai zotëron pavarësisht anëtarësisë në një shoqëri ose nënshtrimit ndaj një shteti. Në variantet pronësore të kësaj teorie, këto të drejta përfshijnë domosdoshmërisht fitimin dhe ruajtjen e pronës. Shteti nuk mund t'i mohojë ato duke iu referuar thjesht përfitimit të përgjithshëm. Nënshtrimi ndaj autoritetit shtetëror mund të përligjet vetëm për aq sa ai mbron të drejtat ose mbështetet në procedura vullnetare.

Një paraqitje me ndikim është Anarkia, Shteti dhe Utopia e Robert Nozick-ut, botuar më 1974. Kritikët e kanë përshkruar si një nxjerrje të fuqishme përfundimesh nga premisa mbi të drejtat që, sipas tyre, nuk argumentohen mjaftueshëm. Shembull është krahasimi i tatimit mbi të ardhurat nga puna me punën e detyruar. Mbështetësit dhe kundërshtarët ndahen jo vetëm për këto përfundime, por edhe për vlefshmërinë e premisës se të drejta të tilla ekzistojnë përpara çdo marrëveshjeje shoqërore.

Në këtë kuptim, libertarianizmi është në kundërshtim themelor me utilitarizmin: të drejtat e një personi nuk mund të hiqen vetëm sepse kjo do të rriste mirëqenien e përgjithshme. Megjithatë, linja e dytë e gjerë libertariane e mbron zvogëlimin e shtetit pikërisht me argumente për pasojat e dobishme. Ajo mund të jetë e pajtueshme me utilitarizmin ose shprehimisht utilitariste.

Shkolla austriake e ekonomisë, veçanërisht përmes Ludwig von Mises-it dhe Friedrich von Hayek-ut, ka theksuar përfitimet e tregjeve të lira dhe nevojën për t'iu kundërvënë prirjeve të shtetit drejt zgjerimit dhe joefikasitetit. Disa autorë, si Samuel Brittan-i, janë përpjekur t'i pajtojnë qasjet. Për ta, mirëqenia e përgjithshme mund të jetë arsyetimi përfundimtar i politikës, por arrihet më mirë duke zgjeruar autonominë individuale dhe duke zvogëluar varësinë nga shteti.

Disa libertarianë e quajnë veten minarkistë. Ata mbrojnë shtetin minimal, ose shtetin rojë nate, që kufizohet kryesisht në mbrojtjen nga sulmet e jashtme, zbatimin e kontratave dhe mbajtjen e një sistemi minimal të së drejtës penale. Kjo i dallon nga anarkistët që kërkojnë heqjen e shtetit. Qëndrimi ndaj pronës duhet dalluar më tej: shumë tradita anarkiste socialiste kundërshtojnë pronën private mbi mjetet e prodhimit, ndërsa rryma të tjera antishtetërore, përfshirë anarkokapitalizmin, e mbrojnë atë.

Një kritikë ndaj libertarianizmit shtetminimal është se i jep shumë rëndësi shtetit si burim kufizimi dhe jo mjaftueshëm lirisë në kuptimin e saj më të gjerë. Liria mund të kufizohet edhe nga normat shoqërore, besimet fetare, strukturat familjare dhe fuqitë e tregut. Një përgjigje libertariane është se individi i vendosur, me vullnet dhe përpjekje, mund të largohet nga shumë prej këtyre marrëdhënieve, ndërsa nuk mund t'i shmanget në të njëjtën mënyrë fuqisë shtrënguese të shtetit. Nëse kjo mundësi daljeje është reale për të gjithë mbetet një nga pikat e debatit.