Lëvizje që synon organizimin e veprimtarisë ekonomike mbi bazën e bashkëpunimit të ndërsjellë të prodhuesve ose të konsumatorëve. Ideja e zëvendësimit të konkurrencës me bashkëpunimin kishte vend qendror në socializmin e shekullit XIX, veçanërisht te Robert Owen-i dhe pasuesit e tij. Në formulimet më të gjera, të gjitha veprimtaritë e prodhimit, shpërndarjes dhe shkëmbimit mund të përfshiheshin në një bashkësi kooperativiste, e cila do ta zëvendësonte pronësinë dhe drejtimin kapitalist të industrisë me një rrjet shoqatash vullnetare.

Kooperativat zotërohen dhe drejtohen nga anëtarët e tyre: punëtorët në kooperativat e prodhimit ose konsumatorët në kooperativat e konsumit. Një parim themelor është se teprica neto e veprimtarisë u shërben anëtarëve dhe qëllimeve të përbashkëta, në vend që të jetë fitim për një grup të veçantë pronarësh të jashtëm. Ajo mund t'u shpërndahet anëtarëve, zakonisht periodikisht, ose të përdoret për rezervat dhe zhvillimin e ndërmarrjes sipas vendimeve të tyre.

Në praktikë janë zhvilluar kooperativa të shumë llojeve në bujqësi, industri, shërbime, konsum dhe banim. Ato nuk kanë ekzistuar vetëm në shoqëri socialiste. Përkundrazi, shumë forma të qëndrueshme kooperimi janë zhvilluar brenda ekonomive kapitaliste, përfshirë Shtetet e Bashkuara, dhe në shumë raste kanë funksionuar më mirë sesa organizimet e quajtura kooperativa brenda planifikimit të centralizuar socialist. Karakteri vullnetar dhe kontrolli real i anëtarëve janë të rëndësishëm për këtë dallim.

Për shumë socialistë demokratë dhe anarkistë, parimi kooperativist, i lidhur me kontrollin punëtor, mbetet pikënisje për një shoqëri alternative si ndaj kapitalizmit të pronarëve privatë, ashtu edhe ndaj socializmit shtetëror të drejtuar nga lart. Për të tjerë, kooperativa është një formë ndërmarrjeje që mund të bashkëjetojë me forma të tjera pronësie. Lëvizja përfshin, pra, si projekte të përgjithshme transformimi shoqëror, ashtu edhe zgjidhje konkrete për nevoja ekonomike të përbashkëta.