Legjitimitet
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Cilësia e një regjimi ose e një autoriteti që bën që procedurat e tij për krijimin dhe zbatimin e ligjeve të pranohen nga njerëzit mbi të cilët ushtrohet pushteti. Në përdorimin sociologjik, legjitimiteti lidhet me besimin se autoriteti ka të drejtë të urdhërojë. Ky besim dallon si nga bindja e shkaktuar vetëm nga frika, ashtu edhe nga pyetja normative nëse pushteti është moralisht i përligjur.
Koncepti ka një vend qendror në sociologjinë e Max Weber-it. Sipas tij, mënyrat me të cilat pushteti përligj vetveten sjellin dallime reale në ushtrimin e tij. Weber-i dallonte tri baza të përgjithshme të autoritetit: traditën, karizmën dhe ligjshmërinë racionale. Autoriteti tradicional mbështetet në besimin te vlefshmëria e zakoneve të trashëguara; autoriteti karizmatik te cilësitë e jashtëzakonshme që i atribuohen një udhëheqësi; autoriteti racional-ligjor te besimi në ligjshmërinë e rregullave të miratuara dhe në të drejtën e mbajtësve të posteve për të dhënë urdhra sipas tyre.
Në rastin e fundit, bindja i detyrohet një rendi ligjor pavetor. Ajo u shtrihet funksionarëve për shkak të ligjshmërisë së postit dhe urdhrave të tyre. Kompetencat kufizohen nga detyra publike: autoriteti nuk i jep mbajtësit të postit një të drejtë të përgjithshme për ta përdorur pushtetin sipas tekave ose interesave vetjakë.
Në veprën Njeriu politik, Seymour Martin Lipset-i e shpjegonte legjitimitetin si aftësinë e sistemit politik për të krijuar dhe ruajtur bindjen se institucionet ekzistuese janë më të përshtatshmet për shoqërinë. Ai veçonte tri çështje të vështira dhe potencialisht destabilizuese në historinë e vendeve perëndimore: vendin e Kishës ose të bashkësive të ndryshme fetare brenda kombit; njohjen e të drejtave të plota ekonomike e politike të klasës punëtore; dhe konfliktin e vazhdueshëm për shpërndarjen e të ardhurave kombëtare.
Në vitet 1980 dhe 1990, sfida të mëdha ndaj legjitimitetit të shteteve erdhën nga grupe që kundërshtonin vetë kufijtë territorialë të tyre. Kjo u shfaq, ndër të tjera, te shumë përkrahës të sovranitetit të Kuebekut në Kanada. Në raste të tjera, kundërshtitë kombëtare dhe krizat e rendit politik përfunduan me shpërbërjen e shteteve, si në Çekosllovaki, Jugosllavi dhe Bashkimin Sovjetik. Irlanda e Veriut ilustron vështirësitë e qeverisjes kur një pjesë e popullsisë nuk e pranon legjitimitetin e përkatësisë territoriale ekzistuese.
Problemi lind edhe për formacione politike si Bashkimi Europian. Debati për deficitin demokratik të tij pyet nëse qytetarët kanë mjete të mjaftueshme për t'i përligjur dhe kontrolluar vendimet që merren në nivel europian. Dhënia e kompetencave më të mëdha Parlamentit Europian është paraqitur si një përgjigje, por ajo prek shpërndarjen e autoritetit ndërmjet Bashkimit dhe shteteve anëtare. Në të gjitha këto raste, aftësia për të dhënë urdhra që shihen si detyrues për shkak të legjitimitetit të tyre është një nga mbështetjet kryesore të një rendi politik të qëndrueshëm.