Laissez-faire
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Shprehje frënge që do të thotë afërsisht «lërini të veprojnë». Nga fundi i shekullit XVIII, përdorime si «politikë laissez-faire» ose «ekonomi laissez-faire» shprehin bindjen se individët duhet të ndjekin interesat e tyre përmes shkëmbimeve në treg, me ndërhyrje sa më të vogël të qeverisë.
Në kuptimin e përgjithshëm, termi është më pak i përcaktuar sesa kur zbatohet ndaj një sektori ose politike konkrete. Është gjithashtu e vështirë të identifikohet një periudhë historike në të cilën mosndërhyrja të ketë sunduar pa përjashtime. Argumenti ekonomik për laissez-faire shpesh mbështetet në një llogaritje utilitariste: mendohet se mosndërhyrja jep rezultate më të mira se ndërhyrja. Kjo duhet dalluar nga një mbrojtje libertariane që e kundërshton ndërhyrjen kryesisht në emër të të drejtave individuale.
Shumica e teorive të tregut trajtojnë edhe rastet në të cilat ai nuk funksionon siç kërkohet. Prandaj vështirë se gjendet një mendimtar kryesor ekonomik që ta ketë konsideruar laissez-faire zgjidhjen më të mirë për çdo problem. Adam Smith-i, për shembull, nuk mendonte se tregu i parregulluar do të siguronte i vetëm sistemin arsimor që i nevojitej një shoqërie tregtare. Alfred Marshall-i, një nga zhvilluesit kryesorë të teorisë së konkurrencës së përsosur, kundërshtonte një treg toke krejt të parregulluar. Ai propozonte një brez të gjelbër rreth Londrës rreth gjashtëdhjetë vjet përpara reformave të planifikimit të periudhës së qeverisjes laburiste pas Luftës së Dytë Botërore. Politika e brezave të gjelbër u zhvillua më tej edhe nën qeverisjen konservatore gjatë viteve 1950.
Anglia viktoriane është paraqitur shpesh si vendi tipik i laissez-faire, por disa rrëfime e kanë tepruar me idenë e mbizotërimit të plotë të tij. Vetë utilitaristët ishin të ndarë mbi ndërhyrjen shtetërore. Edwin Chadwick-u mori pjesë aktivisht në fushata për veprim publik, ndërsa shkruesit editorialë të The Economist kundërshtonin fuqimisht masa të tilla. Përballë argumenteve të mosndërhyrjes dhe nevojës urgjente për të përmirësuar kushtet urbane, politikanë viktorianë nga të dyja partitë kryesore pranuan shpesh ndërhyrjen. Historia e termit tregon një debat mbi kufijtë dhe rezultatet e qeverisjes, jo një ndarje të thjeshtë ndërmjet tregut dhe mungesës së çdo shteti.