Tërësia e rregullave themelore që organizojnë pushtetin politik të një shteti ose të një njësie nënkombëtare, përcaktojnë institucionet dhe kompetencat e tyre, rregullojnë marrëdhëniet ndërmjet tyre dhe vendosin parimet e marrëdhënies së autoriteteve publike me qytetarët. Kushtetuta mund të përmblidhet kryesisht në një dokument të vetëm ose të përbëhet nga disa ligje, vendime gjyqësore, praktika dhe konventa. Prandaj ekzistenca e rendit kushtetues nuk varet domosdoshmërisht nga prania e një teksti të vetëm të quajtur «kushtetutë».

Një përdorim historik me rëndësi i kuptimit politik modern të fjalës lidhet me Revolucionin e Lavdishëm të vitit 1688 në Britani. Jakobi II u akuzua se kishte cenuar kushtetutën themelore të mbretërisë. Megjithatë, rëndësia e kësaj ngjarjeje për gjuhën kushtetuese nuk do të thotë se nocioni i organizimit themelor të bashkësisë politike lindi vetëm atëherë. Britania paraqet një paradoks të njohur: ka një traditë të gjatë kushtetuese, por përmbajtja e saj nuk mund të identifikohet thjesht duke hapur një kod të vetëm.

Modeli klasik i kushtetutës së kodifikuar paraqitet si tekst i shkruar, relativisht i shkurtër, me rregulla të përgjithshme dhe i mbrojtur nga ndryshimi nëpërmjet procedurës së zakonshme ligjvënëse. Kjo mbrojtje, ose ngurtësi kushtetuese, do të thotë se për amendimin kërkohet një procedurë më e vështirë: shumicë e cilësuar, ratifikim nga njësitë përbërëse, referendum ose një ndërthurje mekanizmash. Ajo nuk do të thotë thjesht mbështetje në traditë. Kushtetutat ndryshojnë shumë në gjatësi, hollësi dhe shkallë ngurtësie; modeli i shkurtër nuk përshkruan çdo rast.

Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara është shembull i rëndësishëm i qëndrueshmërisë së një kushtetute kombëtare të kodifikuar. Ajo u hartua në Kuvendin Kushtetues të vitit 1787 dhe qeverisja sipas saj filloi më 1789. Rhode Island-i, që fillimisht nuk e pranoi, e ratifikoi më 29 maj 1790; pra nuk mbeti përgjithmonë jashtë ratifikimit. Teksti bashkë me amendamentet ka një gjatësi prej afërsisht 8 000 fjalësh, në varësi të mënyrës së numërimit. Lufta Civile e viteve 1861–1865 përbën krizën më të thellë të rendit të tij, ndërsa vlerësimi se ky është sistemi kushtetues «më i suksesshëm» mbetet gjykim historik, jo përkufizim juridik.

Teksti amerikan përqendrohet në organizimin dhe kufizimin e pushtetit: zgjedhjen e presidentit dhe të Kongresit, emërimin e gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë dhe të funksionarëve të lartë, kompetencat e institucioneve dhe ndalimet që u vendosen atyre. Pas Luftës Civile, amendamentet rindërtuese i zgjeruan kufizimet kushtetuese mbi shtetet dhe mbrojtjen e individit. Përmbajtja nuk është vetëm procedurale: ndalimi i skllavërisë, liritë themelore dhe barazia para ligjit kanë përmbajtje substanciale. Sidoqoftë, dokumenti nuk parashtron një program të hollësishëm të politikave që çdo qeveri duhet të ndjekë.

Sipas nenit V, amendamente mund të propozohen me votat e dy të tretave të secilës dhomë të Kongresit ose nga një kuvend që Kongresi e thërret me kërkesën e legjislaturave të dy të tretave të shteteve. Në rastin e dytë kërkohet pjesëmarrja e një numri të caktuar legjislaturash shtetërore, jo dy të tretat e çdo legjislature. Për t'u miratuar, propozimi duhet të ratifikohet nga legjislaturat ose nga kuvendet ratifikuese të tri të katërtave të shteteve, sipas mënyrës së caktuar nga Kongresi. Ekziston edhe mbrojtja që një shtet të mos humbasë përfaqësimin e barabartë në Senat pa pëlqimin e tij.

Shumë kushtetuta të tjera të shkruara janë më të gjata dhe përmbajnë përcaktime konkrete që shkojnë përtej skemës institucionale. Neni 2 i kushtetutës së Republikës së Pestë Franceze, për shembull, përcakton Marseljezën si himnin kombëtar. Tradita kushtetuese franceze përfshin edhe detyrimin për të punuar dhe të drejtën për të siguruar punësim, të shprehura në preambulën e vitit 1946, së cilës i referohet kushtetuta e vitit 1958. Kushtetuta sovjetike e vitit 1977 shpallte të drejtën e pushimit dhe të kohës së lirë. Këta shembuj ilustrojnë të drejtat shoqërore dhe ekonomike. Shpallja e tyre duhet dalluar nga mundësia reale për t'i kërkuar para gjykatës dhe nga mjetet që ka qytetari kur shteti nuk i përmbush. Jo çdo tekst e përcakton me të njëjtën qartësi rrugën e mbrojtjes.

Në Britani, doktrina tradicionale e sovranitetit parlamentar e bën më të ndërlikuar çështjen e epërsisë kushtetuese. Sipas saj, Parlamenti mund të miratojë ose të ndryshojë ligje dhe nuk mund t'ia heqë përgjithmonë një parlamenti pasardhës të njëjtën kompetencë. Një garanci kushtetuese e vendosur me ligj mund të ndryshohet me ligj të mëvonshëm. Kjo nuk e zhduk kushtetutën; tregon se mbrojtja e saj mbështetet në një ndërthurje të rregullave juridike, institucioneve, konventave dhe përgjegjësisë politike.

Shembulli klasik është kufiri pesëvjeçar i kohëzgjatjes së Parlamentit, i vendosur nga Ligji i Parlamentit i vitit 1911. Në parim, Parlamenti mund të miratojë legjislacion për zgjatjen e jetës së tij, siç ka ndodhur në rrethana lufte. Megjithatë, kjo nuk është një kompetencë që Dhoma e Komuneve mund ta ushtrojë thjesht duke anashkaluar Dhomën e Lordëve: procedura e Ligjeve të Parlamentit që lejon kalimin e disa ligjeve pa pëlqimin e Lordëve përjashton projektligjet që zgjasin jetën e Parlamentit përtej pesë vjetëve. Shembulli tregon dallimin midis mungesës së një ndalimi kushtetues absolut dhe pranisë së pengesave të rëndësishme juridike e politike.

Shprehja «kushtetutë e pashkruar» është e pasaktë nëse kuptohet sikur rregullat britanike nuk janë të shkruara askund. Shumë janë ligje ose vendime të dokumentuara. Më i saktë është përshkrimi «kushtetutë e pakodifikuar». Konventat kushtetuese, edhe kur përshkruhen me shkrim, e marrin forcën e tyre kryesisht nga pranimi dhe praktika politike; shkrimi i tyre nuk e zgjidh automatikisht mosmarrëveshjen për kuptimin ose zbatimin.

Përkrahësit e kodifikimit argumentojnë se garancitë e paqarta mund të dobësohen kur pushtetarët nuk ndihen më të detyruar prej tyre. Në debatet britanike janë përmendur zbehja e përgjegjësisë kolektive të qeverisë dhe prirja e ekzekutivit për ta trajtuar legjislativin pa përgjegjshmëri të mjaftueshme. Kundërshtarët druajnë se një kushtetutë e ngurtë dhe e zbatueshme gjyqësisht do t'ua kalonte vendimet kryesore kushtetuese juristëve të pazgjedhur, duke kufizuar politikanët e zgjedhur. Debati përfshin kështu njëkohësisht mbrojtjen e të drejtave, kufizimin e pushtetit, fleksibilitetin institucional dhe legjitimitetin demokratik.