Përballje ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik në tetor 1962, e shkaktuar nga vendosja e raketave bërthamore sovjetike në Kubë. Përgjithësisht vlerësohet si një nga çastet më të rrezikshme të Luftës së Ftohtë, kur përshkallëzimi i konfliktit mund të kishte sjellë luftë bërthamore ndërmjet superfuqive.

Pas fitores së revolucionit të Fidel Castro-s më 1959, qeveria amerikane shqyrtoi plane për të rivendosur në Kubë një qeveri antikomuniste. Në prill 1961, ajo autorizoi dhe mbështeti ndërhyrjen e dështuar në Gjirin e Derrave. Më pas u shtua prania ushtarake sovjetike në ishull. Gjatë vitit 1962, çështja kubane i rëndoi më tej marrëdhëniet ndërmjet superfuqive, tashmë të tensionuara nga kriza e Murit të Berlinit më 1961.

Shtetet e Bashkuara paralajmëruan publikisht se nuk do të pranonin vendosjen e armëve bërthamore «ofensive» në Kubë, rreth njëqind milje nga brigjet e Floridës. Udhëheqësi sovjetik Nikita Hrushov dukej se e kuptonte këtë kufi. Më 13 shtator, presidenti John F. Kennedy deklaroi se, nëse Kuba bëhej bazë ushtarake sulmuese, do të ndërmerrte hapat e nevojshëm për mbrojtjen e sigurisë amerikane. Megjithatë, gjatë shtatorit në ishull mbërritën raketat e para dhe pajisjet për ndërtimin e instalimeve të lëshimit.

Fotografitë e marra më 14 tetor nga një avion zbulues U-2 zbuluan ndërtimin e instalimeve për raketa bërthamore me rreze të mesme veprimi. Më 16 tetor nisën mbledhjet e grupit të këshilltarëve që u institucionalizua si Komiteti Ekzekutiv i Këshillit të Sigurisë Kombëtare, i njohur si ExComm. Qeveria amerikane e trajtonte vendosjen e raketave si kërcënim të drejtpërdrejtë. Më 22 tetor, Kennedy e njoftoi publikun në televizion për zbulimin dhe kërkoi çmontimin e instalimeve e largimin e armëve. Komiteti punonte pothuajse pa ndërprerje për të vlerësuar përgjigjen amerikane.

U shqyrtuan disa alternativa: mosveprimi, i hedhur poshtë shpejt; iniciativa diplomatike, të cilat mund të kërkonin negociata dhe lëshime amerikane; pushtimi i Kubës; goditje ajrore kundër instalimeve; dhe bllokimi detar. Kennedy fillimisht prirej drejt një forme veprimi ushtarak, ndërsa goditja ajrore dhe pushtimi mbetën mundësi rezervë gjatë gjithë krizës. Përfundimisht u zgjodh ndalimi detar i dërgesave të armëve sulmuese, i quajtur nga pala amerikane «karantinë» për të shmangur identifikimin formal me një bllokadë lufte. Ky emërtim nuk i zhdukte mosmarrëveshjet mbi ligjshmërinë e masës.

Bllokimi, i shoqëruar me kërkesën për largimin e raketave të vendosura tashmë, paraqiste disa përparësi strategjike. Ai dëshmonte vendosmërinë amerikane dhe gatishmërinë për përdorimin e forcës; shfrytëzonte epërsinë detare lokale të Shteteve të Bashkuara; i linte Hrushovit kohë për t'u tërhequr; dhe ia kalonte atij përgjegjësinë për hapin e ardhshëm të përshkallëzimit, nëse përpiqej ta çante pengesën. Në këtë logjikë, ultimatumi duhej të ofronte një mundësi të fundit të dallueshme për shmangien e një përballjeje të pakontrollueshme.

Hrushovi fillimisht kundërshtoi, duke theksuar kërcënimet amerikane ndaj Kubës dhe praninë e raketave amerikane në Turqi, pranë territorit sovjetik. Kennedy nuk dëshironte një marrëveshje publike që të dukej si shkëmbim i raketave në Turqi me ato në Kubë. Administrata e tij kishte shqyrtuar më herët tërheqjen e raketave Jupiter, të konsideruara ushtarakisht të tejkaluara dhe politikisht provokuese, por zbatimi prekte edhe marrëdhëniet me Turqinë dhe besueshmërinë e angazhimeve të NATO-s. Ndërkohë, vendosja e ndalimit detar shtonte rrezikun e incidenteve ndërmjet forcave të dy palëve.

Pas 16 tetorit, tensioni u rrit vazhdimisht. Më 26 tetor, amerikanët morën një mesazh të Hrushovit që e interpretuan si ofertë personale për zgjidhje: raketat do të largoheshin nëse Shtetet e Bashkuara hiqnin masat detare dhe zotoheshin të mos pushtonin Kubën. Më 27 tetor mbërriti një mesazh tjetër, i bërë publik dhe me kërkesa më të forta, që përfshinte edhe tërheqjen e raketave amerikane nga Turqia. Disa zyrtarë amerikanë dyshuan se ndryshimi i tonit pasqyronte forcimin e elementeve më luftarakë brenda udhëheqjes sovjetike; ky ishte një interpretim i tyre, jo provë se Hrushovi kishte humbur kontrollin.

Po më 27 tetor, një raketë kundërajrore sovjetike rrëzoi një avion amerikan U-2 mbi Kubë. Perspektiva e kundërveprimit ushtarak u bë shumë e afërt. Brenda rrethit këshillues u përpunua ideja, e mbështetur edhe nga Robert Kennedy, që përgjigjja publike amerikane t'i drejtohej ofertës së parë dhe të linte mënjanë kërkesën e dytë. Pranimi publik i një zgjidhjeje mbi bazën e mosndërhyrjes në Kubë synonte ta shtynte Hrushovin ta miratonte dhe t'ia bënte politikisht të kushtueshëm refuzimin. Njëkohësisht, Robert Kennedy u takua fshehtas me ambasadorin sovjetik Anatoli Dobrynin dhe përcolli sigurimin se raketat Jupiter në Turqi do të tërhiqeshin së shpejti, por kjo nuk mund të paraqitej si pjesë publike e marrëveshjes.

Më 28 tetor Hrushovi njoftoi se raketat sovjetike do të çmontoheshin e do të largoheshin. Kështu përfundoi faza më e rrezikshme e krizës. Karantina detare vazhdoi deri më 20 nëntor, pasi u zgjidh edhe çështja e bombarduesve sovjetikë IL-28. Raketat Jupiter në Turqi u tërhoqën në prill 1963. Prandaj zgjidhja nuk mund të kuptohet vetëm si tërheqje e njëanshme sovjetike: ajo përmbante zotimin amerikan për të mos pushtuar Kubën dhe një mirëkuptim të fshehtë për raketat në Turqi.

Në sytë e publikut perëndimor, rezultati u paraqit si fitore e madhe diplomatike amerikane, e arritur përmes një rreziku jashtëzakonisht të lartë. Prestigji i Kennedy-t u rrit dhe udhëheqja amerikane brenda NATO-s u forcua pas vështirësive të Berlinit më 1961. Bashkimi Sovjetik mori pjesë në meritën publike për shmangien e luftës dhe siguroi mbrojtjen politike të Kubës kundër një pushtimi amerikan. Tërheqja e raketave në Kubë dëmtoi pozitën e Hrushovit dhe u bë një nga kritikat ndaj tij përpara rrëzimit më 1964, por nuk ishte shkaku i vetëm i largimit të tij. Tërheqja e raketave amerikane të caktuara nga Turqia dhe vende të tjera evropiane nuk nënkuptonte heqjen e të gjitha armëve bërthamore amerikane nga Evropa.

Motivet e vendimit fillestar sovjetik mbeten objekt interpretimesh të ndryshme. Sipas një shpjegimi, paralajmërimet amerikane nuk ishin kuptuar si kufi i prerë, ose Hrushovi mendonte se mund t'i sfidonte me sukses. Vendosja e raketave do të ishte atëherë pjesë e një strategjie më të gjerë të Luftës së Ftohtë: një sukses sovjetik në Kubë do të cenonte prestigjin amerikan në botë, veçanërisht në Evropën Perëndimore dhe Amerikën Latine.

Një shpjegim tjetër e sheh operacionin si krijim të një mjeti negocimi për heqjen e raketave amerikane nga Turqia dhe Evropa. Një i tretë vë në qendër mbrojtjen e vetë Kubës nga një ndërhyrje tjetër. Ky ishte argumenti që pala sovjetike theksoi pas krizës dhe, nga ky këndvështrim, zotimi amerikan për mosndërhyrje përbënte një arritje. Një shpjegim strategjik me peshë lidhet me epërsinë amerikane në armët me rreze të gjatë, raketat dhe bombarduesit. Raketat me rreze të mesme të vendosura pranë territorit amerikan ofronin një mënyrë relativisht të lirë për të zvogëluar përkohësisht pabarazinë, derisa prodhimi sovjetik i armëve ndërkontinentale të zgjerohej. Këto motive mund të kenë vepruar së bashku.

Zgjidhja e krizës hapi rrugën për përmirësimin e komunikimit ndërmjet superfuqive. Më 1963 u krijua «linja e nxehtë» për komunikim të drejtpërdrejtë ndërmjet Uashingtonit dhe Moskës. Po atë vit, Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Sovjetik dhe Britania përfunduan Traktatin e Ndalimit të Pjesshëm të Provave Bërthamore. Ai ndalonte provat në atmosferë, në hapësirën kozmike dhe nën ujë, por nuk ndalonte në tërësi provat nëntokësore. Britania kishte rol më të vogël se dy superfuqitë, por të rëndësishëm në arritjen e marrëveshjes.

Përvoja e afërsisë me luftën nxiti rishikimin e doktrinave të parandalimit bërthamor. Në studimet perëndimore, kriza u bë një rast themelor për analizën e administrimit të krizave dhe të vendimmarrjes së ExComm-it. Ajo tregonte fuqinë, por edhe rrezikun, e diplomacisë shtrënguese që e përdor mundësinë e luftës për ta detyruar kundërshtarin të tërhiqet. Po aq e rëndësishme ishte ruajtja e një daljeje të pranueshme nga përplasja. Kennedy i kushtonte rëndësi formulimit të kushteve që Hrushovi mund t'i pranonte pa një poshtërim aq të madh sa ta shtynte të vazhdonte përshkallëzimin.