Personi që drejton veprimtarinë e qeverisë dhe bashkërendon ministrat përgjegjës për institucionet kryesore ekzekutive. Funksioni duhet dalluar nga ai i kreut të shtetit, megjithëse në disa sisteme të dy rolet ushtrohen nga i njëjti person. Emërtimi mund të jetë kryeministër, kancelar, kryetar i këshillit të ministrave ose një titull tjetër sipas rendit kushtetues.

Në sistemin presidencial të Shteteve të Bashkuara, presidenti është njëkohësisht kreu i shtetit dhe i ekzekutivit qeverisës, me legjitimitet që buron nga procesi i zgjedhjes presidenciale. Në sistemet parlamentare, kreu i qeverisë e mbështet pozitën te besimi i parlamentit. Zakonisht është drejtuesi i partisë më të madhe që mund të sigurojë mbështetjen e nevojshme, por mund të jetë edhe një figurë e pranuar nga një koalicion; partia më e madhe nuk e merr domosdoshmërisht këtë post nëse nuk arrin të krijojë shumicë ose marrëveshje mbështetëse.

Rusia pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik më 1991 nuk duhet barazuar institucionalisht me modelin amerikan. Ajo ka pasur një president të fuqishëm dhe një kryetar të veçantë të qeverisë, të quajtur zakonisht kryeministër. Fuqia politike mbizotëruese e presidentit nuk e zhduk dallimin formal ndërmjet dy posteve.

Franca ilustron një rend me president dhe kryeministër. Mandati presidencial ishte shtatëvjeçar përpara reformës së vitit 2000 që vendosi mandatin pesëvjeçar. Presidenti kryeson Këshillin e Ministrave dhe ushtron kompetenca të rëndësishme në mbrojtje e politikë të jashtme; kryeministri drejton veprimtarinë e qeverisë. Presidenti e emëron kryeministrin, por dispozita kushtetuese për përfundimin e detyrës lidhet me paraqitjen e dorëheqjes së qeverisë nga kryeministri, jo me një pushtet të pakushtëzuar shkarkimi personal. Në praktikë, raporti i forcave varet shumë nga përputhja ose mospërputhja e shumicës presidenciale me atë parlamentare.

Në një regjim jodemokratik, kreu i qeverisë, i cili mund të jetë edhe kreu i shtetit, mund të vijë në pushtet përmes ndërhyrjes ushtarake, emërimit nga udhëheqja e regjimit ose një mekanizmi tjetër të kontrollit të pushtetit. Prandaj titulli i postit nuk mjafton për të përcaktuar burimin e legjitimitetit ose mënyrën e kërkimit të llogarisë.

Krerët e qeverive zakonisht kanë ndikim vendimtar në përzgjedhjen dhe largimin e ministrave, megjithëse kompetenca formale dhe kufizimet ndryshojnë. Në sistemet parlamentare, qëndrueshmëria e tyre mbështetet te kolegët e kabinetit, partia ose koalicioni parlamentar dhe mbështetja elektorale. Humbja e njërës mund të shkaktojë largimin, por pasojat varen nga rregullat kushtetuese dhe politike. Në sistemet presidenciale me mandat të përcaktuar, humbja e popullaritetit ose e mbështetjes së kabinetit nuk sjell vetvetiu shkarkim.

Margaret Thatcher u bë kryeministre britanike pas fitores konservatore më 1979 dhe qëndroi deri më 1990. Ajo u largua pas sfidës ndaj udhëheqjes së saj brenda partisë: në votimin e parë fitoi më shumë vota se kundërshtari, por nuk arriti epërsinë e kërkuar për fitore të menjëhershme dhe u tërhoq përpara raundit tjetër. Pasardhësi ishte John Major, një nga bashkëpunëtorët e saj. Shembulli tregon se një kryeministër mund të humbasë postin pa humbur më parë zgjedhje të përgjithshme.

Në Gjermaninë Perëndimore, Helmut Schmidt humbi kancelariatin në tetor 1982 pasi liberalët e Partisë Demokratike të Lirë u larguan nga koalicioni i drejtuar prej socialdemokratëve. Një votë mosbesimi konstruktive zgjodhi Helmut Kohl-in dhe hapi periudhën e gjatë të qeverisjes së drejtuar nga kristiandemokratët. Në sisteme të tjera shumëpartiake të Evropës Perëndimore, varësia nga marrëveshjet ndërmjet disa partive ka mundur ta bëjë qëndrimin e kreut të qeverisë më të pasigurt. Megjithatë, numri i partive, i marrë veçmas, nuk përcakton sa do të zgjasë një qeveri.