Në kuptimin e përgjithshëm, filozofi politike që synon të ruajë atë që konsiderohet me vlerë në shoqërinë ekzistuese dhe që kundërshton ndryshimin rrënjësor. Është më e lehtë të përcaktohen rrethanat historike në të cilat u formua konservatorizmi sesa një grup bindjesh që i ndajnë të gjithë konservatorët. Konservatorizmi modern evropian u zhvillua veçanërisht gjatë periudhës 1750–1850, si përgjigje ndaj ndryshimeve të shpejta dhe projekteve që tronditën shoqëritë evropiane. Këtu përfshiheshin idetë e Iluminizmit, Revolucioni Francez, industrializimi, sidomos në Angli, dhe kërkesat për zgjerimin ose përgjithësimin e së drejtës së votës, në atë kohë kryesisht për burrat. Emërtimi konservatore për partinë britanike të njohur më parë si Tory u përhap gjatë debatit mbi reformën zgjedhore që çoi në ligjin e vitit 1832.

Reagimi konservator ndaj ndryshimit ka marrë forma të ndryshme. Mund të jetë kundërshtim i drejtpërdrejtë, i mbështetur në bindjen se një model i caktuar shoqëror është i drejtë për të gjitha kohët. Mund të marrë formë reaksionare, duke synuar rikthimin e marrëdhënieve dhe institucioneve të një periudhe të mëparshme. Forma të tjera nuk pranojnë një model shoqërie përjetësisht të parapëlqyer, por përqendrohen te mënyra e ndryshimit: ai duhet të jetë gradual dhe të zhvillohet përmes përvojës. Një tipar i shpeshtë bashkues është kundërshtimi ndaj përligjjes së ndryshimit vetëm përmes idealeve ose parimeve abstrakte, kur këto nuk burojnë nga zhvillimi i praktikave ekzistuese.

Për këtë arsye, konservatorizmi nuk përbën domosdoshmërisht një doktrinë të vetme pozitive. Individualistë liberalë, monarkistë klerikalë, përkrahës nostalgjikë të rendit të vjetër dhe realistë politikë të pakufizuar nga një sistem i qëndrueshëm parimesh janë quajtur konservatorë ose e kanë quajtur veten të tillë. Autorë të ndryshëm e kanë mbështetur konservatorizmin në individualizëm ose kolektivizëm, në besim fetar ose ateizëm, në idealizmin hegelian, skepticizëm ose materializëm. Konservatorizmi ka qenë shpesh fillimisht një reagim politik dhe vetëm më pas një përpunim teorik. Njerëzit që mbrojnë interesa të vendosura ndaj ndryshimit mund t'i zgjedhin argumentet filozofike për dobinë e tyre në një konflikt të caktuar, pa u lidhur domosdoshmërisht me një sistem të vetëm idesh.

Kjo larmi krijon paqartësi në përdorimin e fjalës. Në vitet 1980, për shembull, komunistët e vijës së ashpër që kundërshtonin reformat në Bashkimin Sovjetik u quajtën shpesh konservatorë. Në kuptimin e zakonshëm të kundërshtimit ndaj ndryshimit, përdorimi ishte i kuptueshëm. Por ai zemëronte shumë konservatorë perëndimorë, sepse emërtonte përkrahës të marksizëm-leninizmit, një doktrinë që konservatorizmi perëndimor e kishte kundërshtuar gjerësisht. Marksizëm-leninizmi mbështetej në revolucion dhe në domosdoshmërinë historike të kalimit drejt një shoqërie komuniste, ndërsa konservatorët kundërshtonin pikërisht shumë prej premisave të një projekti të tillë. Pra, qëndrimi konservues ndaj një regjimi nuk barazohet automatikisht me përkatësinë në traditën ideologjike konservatore.

Ndodh edhe e kundërta: njerëz ose lëvizje mund të shfaqin tipare konservatore pa e pranuar emërtimin. Në një pjesë të Evropës kontinentale, gjatë gjysmës së parë të shekullit të njëzetë, imazhi i konservatorizmit u rëndua nga lidhja me monarkizmin klerikal dhe nga bashkëpunimi i disa forcave konservatore me fashizmin ose nacionalsocializmin. Pas vitit 1945, shumë intelektualë e politikanë të këtyre vendeve e shmangën vetëemërtimin konservator. Në Parlamentin Evropian, konservatorët britanikë dhe danezë përbënin bërthamën e veçantë të grupimit që më vonë u quajt Demokratët Evropianë dhe që ekzistoi deri më 1992. Në disa drejtime, demokracia e krishterë përmbushi funksione politike të afërta me konservatorizmin pa marrë emrin e tij. Megjithatë, ajo ka prejardhje dhe parime të veta dhe nuk duhet trajtuar thjesht si konservatorizëm me emër tjetër.

Reflektime mbi Revolucionin në Francë e Edmund Burke-ut është konsideruar vepër formuese e konservatorizmit modern. Ajo kundërshton reformën rrënjësore të mbështetur në parime abstrakte dhe mbron vlerën, shpesh jo menjëherë të dukshme, të institucioneve të zhvilluara historikisht. Megjithatë, identifikimi i Burke-ut me konservatorizmin kërkon kujdes. Ai jetoi përpara formimit të partisë dhe të identitetit politik modern konservator dhe ishte anëtar i rrymës Whig. Në çështjet e Indisë, Irlandës, Amerikës dhe parlamentit mbante qëndrime reformuese e pararendëse të liberalizmit. Deri në vitet 1920, liberalët e pretendonin si pararendës po aq shpesh sa konservatorët. Prandaj disa interpretime argumentojnë se ai mund të mos ishte pajtuar me konservatorizmin partiak që u formua më 1832. Kjo është një hipotezë interpretimi, jo një qëndrim që Burke-u mund ta ketë shprehur vetë për një zhvillim të mëvonshëm.

George Orwell-i ofron një rast të ngjashëm në shekullin e njëzetë. Në shkrimet e tij gjenden argumente dhe ndjenja që mund të quhen konservatore, veçanërisht në mbrojtjen e përvojës së zakonshme dhe në kundërshtimin e projekteve totalitare. Ato shfaqen me forcë në antiutopinë 1984. Por Orwell-i ishte socialist demokratik dhe shprehte mosbesim ndaj konservatorizmit politik. Nëse termi zgjerohet sa të përfshijë pa dallim edhe atë, humbet aftësinë për të dalluar përkatësitë politike. Rasti tregon se mendime konservatore mund të shprehen nga njerëz që nuk janë konservatorë dhe se disa nga formulimet më të fuqishme të tyre mund të vijnë pikërisht prej këtyre autorëve.

Edhe komentimi teorik ka prodhuar paqartësi. Një traditë kritike i ka trajtuar idetë konservatore me përbuzje, jo thjesht me kundërshtim. Shembull është gjykimi polemik i John Stuart Mill-it se konservatorët përbënin, për nga vetë natyra e partisë së tyre, partinë më të pamend. Në këtë qasje, idetë konservatore shihen si qenësisht të mangëta dhe të zgjedhura për dobinë politike, jo për qëndrueshmërinë teorike. Në skajin tjetër, konservatorizmit i atribuohet një unitet që nuk e ka: supozohet se çdo konservator mbështet pesimizmin për natyrën njerëzore, konceptimin organik të shoqërisë ose një qëndrim të caktuar ndaj traditës kombëtare. Këto janë tipare të disa rrymave, jo kushte të domosdoshme të çdo konservatorizmi.

Klasifikime të shumta kanë dalluar konservatorizmin e lartë dhe të ulët, të butë dhe të ashpër, të mirëfilltë dhe neokonservator, të vjetër dhe të ri, si dhe traditën Tory nga konservatorizmi i mëvonshëm. Por kuptimi i këtyre ndarjeve ndryshon sipas autorit dhe rrethanave, ndaj asnjë skemë nuk e zgjidh vetvetiu problemin. Po aq mashtrues mund të jetë përfytyrimi i një vije të vetme politike, ku çdo konservatorizëm më i theksuar zhvendoset automatikisht drejt së djathtës së skajshme. Në atë mënyrë do të bashkoheshin pa dallim monarkistët e së drejtës hyjnore, anarkistët libertarë dhe nacionalsocialistët, megjithëse mes tyre ekzistojnë kundërshti themelore.

Duke shqyrtuar dallimet ndërmjet traditave angleze dhe kontinentale, Karl Mannheim-i e lidhi konservatorizmin me një prirje psikike të përgjithshme drejt tradicionalizmit, e cila merr forma doktrinore të ndryshme sipas kontekstit. Megjithatë, ai dallonte edhe një element të përbashkët kundërshtues: kritikën ndaj të menduarit të bazuar në të drejtën natyrore dhe në parime universale abstrakte. Sipas këtij interpretimi, uniteti i konservatorizmit është kryesisht negativ, në kuptimin se përcaktohet nga ajo që refuzon. Ai kundërshton projekte që pretendojnë të riorganizojnë shoqërinë mbi bazën e parimeve ideale, pa iu përgjigjur historisë dhe rrethanave konkrete. Ky unitet kundërshtues lejon një larmi të madhe qëndrimesh pozitive për institucionet dhe politikat.

Një përshkrim i tillë e paraqet konservatorizmin si metodë skeptike ndaj propozimeve të mëdha: a do të funksionojë vërtet kjo ide në kushtet e vendit? Ky lloj shqyrtimi mund të gjendet, në forma të ndryshme, te Burke-u, Benjamin Disraeli, Lord Salisbury, Michael Oakeshott-i dhe Margaret Thatcher-i. Ai mund të shpjegojë lidhjen ndërmjet tyre më mirë sesa kërkimi i një programi të vetëm politik që të gjithë do ta kishin pranuar.

Kështu, reformizmi konservator është pjesë qendrore e traditës, jo shmangie prej saj. Ndryshimi mund të pranohet për të ruajtur funksionimin ose vlerat themelore të një rendi. Më problematik është nocioni i konservatorizmit radikal. Nëse radikalizëm do të thotë zëvendësim sistematik i institucioneve nga rrënjët, shprehja përmban një kundërthënie. Në një kuptim më të kufizuar, ajo mund të nënkuptojë bindjen se nevojiten masa të menjëhershme e të thella për të shpëtuar themelet e sistemit. Për shembull, shkurtimi i fortë i shpenzimeve publike, privatizimi i shërbimeve dhe pranimi i papunësisë së lartë mund të përligjen nga disa konservatorë si të nevojshme për ruajtjen e vitalitetit të kapitalizmit. Por, sipas interpretimit skeptik të konservatorizmit, kërkimi dogmatik i një tregu plotësisht të lirë dhe i një shteti minimal që nuk ka ekzistuar, ose ka ekzistuar vetëm në një të kaluar shumë të largët, i afrohet projektit abstrakt që konservatorizmi zakonisht kundërshton.

Në shekullin e nëntëmbëdhjetë, konservatorizmi u përball kryesisht me programin liberal të zgjerimit të të drejtave. Në rrethana të ndryshme i fitoi ose i humbi këto beteja, ose përvetësoi politika që më parë u përkisnin kundërshtarëve. Nga kjo pikëpamje, ai mund të vlerësohet si më i suksesshëm në ndikimin mbi ritmin dhe mënyrën e ndryshimit sesa në ruajtjen e përhershme të çdo forme të caktuar shoqërore. Gjatë shekullit të njëzetë, lufta kundër socializmit zuri një vend aq të madh sa konservatorizmi shpesh u barazua gabimisht me antisocializmin. Por zhdukja e një kundërshtari nuk do të sillte domosdoshmërisht zhdukjen e tij. Projekte të ndryshimit të thellë, të mbështetura në disa forma të feminizmit, ekologjizmit, demokracisë radikale ose doktrinave të të drejtave të njeriut, mund të shërbejnë njëkohësisht si kundërshtarë dhe si nxitës të reagimeve konservatore. Kjo nuk nënkupton se çdo konservator kundërshton secilën prej këtyre fushave, por se debati mbi mënyrën dhe përligjjen e ndryshimit mbetet themelor.