Politikë dhe praktikë me të cilën një fuqi shtrin kontrollin territorial mbi një popull ose vend më të dobët. Ai mund të përfshijë vendosjen e kolonëve, administrimin e drejtpërdrejtë dhe nënshtrimin politik e ekonomik të popullsisë vendëse. Fjala lidhet me latinishten colonia dhe me kuptimet e pronës ose ngulimit bujqësor, që më pas u lidhën me vendbanime të krijuara qëllimisht ndërmjet popullsive të tjera.

Kolonizimi përmes ngulimeve ishte i zakonshëm në Mesdheun e lashtë dhe në Evropën mesjetare. Në këtë kuptim, sundimtarët anglezë të mesjetës dhe të fillimit të epokës moderne kolonizuan pjesë të Uellsit dhe të Irlandës, duke vendosur fermerë që do të ndihmonin mbrojtjen e sundimit anglez përballë kundërshtimit vendës. Modelet historike të vendbanimeve në Ulster, përfshirë pjesën perëndimore të tij, pasqyruan vendosjen e kolonëve protestantë ndërmjet popullsisë katolike. Në veprën «Kolonializmi i brendshëm», botuar më 1975, Michael Hechter-i e përdori këtë koncept për marrëdhëniet brenda Ishujve Britanikë, duke argumentuar se periferitë funksiononin si koloni të brendshme të Anglisë.

Përdorimi i emërtimit «kolon» për pasardhësit e ngulimeve shumë të vjetra kërkon dallimin ndërmjet origjinës historike dhe identitetit të mëvonshëm. Pas shumë brezash, pasardhësit mund ta ndiejnë territorin si atdhe po aq sa popullsitë, paraardhësit e të cilave u zhvendosën. Afrika e Jugut është një shembull i kësaj ndërlikueshmërie. Kjo ndjenjë përkatësie nuk e zhduk historinë e shpronësimit, por ndihmon të shpjegohet pse përcaktimet historike dhe identitetet e sotme nuk përputhen gjithmonë.

Në përdorimin më të përhapur politik, kolonializmi lidhet me imperializmin, sidomos me pushtimet e mëdha të fundit të shekullit XIX. Ideologjitë që e përligjnin shpesh pretendonin epërsi racore dhe kulturore mbi popujt e nënshtruar. Vargjet e Rudyard Kipling-ut te «Barra e njeriut të bardhë», ku popujt e sapopushtuar paraqiten si të zymtë, «gjysmë djall e gjysmë fëmijë», ilustrojnë këtë paternalizëm racial.

Termi përdoret zakonisht me kuptim kritik për sistemin e sundimit dhe për qëndrimet, besimet e praktikat e epërsisë që e shoqërojnë. Sipas një argumenti të përhapur kritik, racizmi dhe ksenofobia në vendin sundues mund të shihen si logjika e kolonializmit e kthyer brenda shoqërisë së vet: mënyra e trajtimit të popujve të nënshtruar riprodhohet ndaj grupeve të perceptuara si të huaja.