Kolonializmi i brendshëm është koncepti që i trajton marrëdhëniet e pabarabarta ndërmjet qendrës dhe periferisë brenda një vendi si të ngjashme me marrëdhëniet koloniale. Në një nga prejardhjet e tij teorike, ai zbaton brenda shtetit argumente nga teoria leniniste e imperializmit. Sipas kësaj teorie, vendet imperialiste e shtrijnë shfrytëzimin në kolonitë ose në vendet e pazhvilluara, mbi kushtet tregtare të të cilave ushtrojnë kontroll. Përfitimet mund të përdoren për të zbutur konfliktin në metropol, duke përmirësuar pozitën e një pjese të punëtorëve vendas në kurriz të popullsive të shfrytëzuara.

Koncepti i kolonializmit të brendshëm e përdor këtë analogji për të shpjeguar zhvillimin e pabarabartë të rajoneve të pasura dhe të varfra brenda të njëjtit shtet. Qendra mund të përfitojë nga varësia ekonomike, politike ose kulturore e periferisë, ndërsa pabarazia riprodhohet pavarësisht nga përkatësia e përbashkët shtetërore.

Një zbatim i njohur është vepra e Michael Hechter-it «Kolonializmi i brendshëm», e botuar më 1975, mbi marrëdhëniet e Anglisë me Skocinë, Uellsin dhe Irlandën. Kritikët kanë argumentuar se provat historike e mbështesin modelin në mënyrë të pabarabartë: për shembull, se ai i përshtatet më mirë përvojës irlandeze sesa asaj skoceze. Ky është një debat mbi shtrirjen e modelit dhe nuk e zgjidh vetvetiu vlefshmërinë e tij për çdo rast. Robert Blauner-i, në «Shtypja racore në Amerikë» më 1972, e përdori konceptin për të analizuar marrëdhëniet racore në Shtetet e Bashkuara dhe për të shqyrtuar forma të ngjashme sundimi në shoqëri të tjera.