Klasa shoqërore është kategori që përdoret për të dalluar pozita dhe marrëdhënie të qëndrueshme brenda shoqërisë, por kuptimi i saj ndryshon sipas teorisë dhe përdorimit. Në gjuhën e përditshme, «klasë» mund të nënkuptojë një shtresë, rang ose nivel të hierarkisë shoqërore. Ky përdorim, i pasqyruar edhe në përkufizimet e përgjithshme të fjalorëve, e afron klasën me statusin. Megjithatë, nuk përputhet plotësisht me kuptimin që i japin Karl Marx dhe Max Weber; Weberi e dallon shprehimisht pozitën klasore nga statusi shoqëror. Kalimi pa shpjegim nga njëri kuptim te tjetri krijon paqartësi në analizën politike.

Për Marxin, klasa përcaktohet në radhë të parë nga marrëdhënia me mjetet e prodhimit. Dallimi themelor është ndërmjet atyre që zotërojnë ose kontrollojnë tokën dhe kapitalin prodhues dhe atyre që, për të jetuar, duhet të shesin fuqinë e tyre punëtore. Në skemën e përgjithshme, të parët përbëjnë klasat pronare, si pronarët e tokave dhe kapitalistët, ndërsa të dytët proletariatin. Në «Manifestin e Partisë Komuniste» të vitit 1848, Marx dhe Engels argumentojnë se shoqëria po ndahet gjithnjë e më shumë në dy kampe të mëdha kundërshtare, borgjezinë dhe proletariatin. Po aty, pushteti ekzekutiv i shtetit modern përshkruhet si organ që administron punët e përbashkëta të borgjezisë.

Në një lexim të skajshëm të këtij modeli, interesat e dy klasave janë kaq kundërshtuese, sa politika dhe ekonomia paraqiten si lojë me shumë zero: përfitimi i njërës shihet si humbje e tjetrës. Por analizat e Marxit nuk kufizohen gjithmonë në këtë skemë. Ai e zhvilloi dhe e ndërlikoi modelin, duke dalluar midis ekzistencës objektive të një klase dhe aftësisë së saj për të vepruar si forcë e ndërgjegjshme politike.

Kështu, një «klasë në vetvete» nuk është domosdoshmërisht një «klasë për vete». Njerëzit mund të kenë një pozitë të përbashkët në prodhim pa e kuptuar këtë bashkësi interesash ose pa u organizuar në mbrojtje të saj. Vetëm kur proletariati bëhet i vetëdijshëm për interesat e përbashkëta dhe për kundërvënien ndaj borgjezisë, mund të veprojë si klasë revolucionare. Ideja e ndërgjegjes së rreme shpjegon, brenda kësaj tradite, pse njerëzit mund të mos i dallojnë ose të mos i ndjekin interesat që teoria i konsideron interesat e tyre klasore.

Edhe vetë «Manifesti» pranon mundësinë që punëtorët të shfrytëzojnë përçarjet e borgjezisë për të siguruar njohjen ligjore të kërkesave të veçanta. Shembulli i dhënë është ligji anglez i dhjetëorëshit i vitit 1847, i cili kufizoi orarin e punës në fushën e zbatimit të tij. Ai u mbështet nga deputetë të kampeve të ndryshme, veçanërisht nga konservatorët Tory, kundër një pjese të madhe të Whig-ëve. Ky shembull tregon se një reformë në interes të punëtorëve nuk kërkon domosdoshmërisht përputhje të thjeshtë ndërmjet ndarjes klasore dhe ndarjes partiake.

Në gazetari dhe në analizat politike, Marx përshkroi aleanca shumë më të ndërlikuara. Për ngjarjet e Parisit më 1848 ai renditi aristokracinë financiare, borgjezinë industriale, klasën e mesme, borgjezinë e vogël, ushtrinë, lumpenproletariatin, intelektualët, klerin dhe popullsinë fshatare si forca që u bashkuan kundër kryengritjes së proletariatit urban. Në «Tetëmbëdhjetë Brymerin e Louis Bonaparte», më 1852, e paraqiti Bonapartin si përfaqësues të pronarëve të vegjël fshatarë, klasës numerikisht më të madhe të Francës. Këto interpretime pranojnë lëvizshmëri të aleancave dhe dallime brenda grupeve që një skemë dyklasore do t'i bashkonte.

Weberi e bëri të qartë dallimin ndërmjet klasës dhe grupit të statusit. Pasuria ose pozita e sipërmarrësit nuk japin vetvetiu prestigj shoqëror, megjithëse mund ta sigurojnë atë; po kështu, mungesa e pronës nuk e përjashton domosdoshmërisht një status të lartë. Dallimi ndërmjet pasurisë, prejardhjes dhe nderimit shoqëror është temë e njohur si e melodramës viktoriane, ashtu edhe e komedisë televizive moderne.

Një ilustrim përdor Dukën e Omniumit dhe pastruesin e vetëpunësuar të dritareve të tij. Në një ndarje shumë të gjerë që veçon pronarët e mjeteve të punës nga punëmarrësit, të dy mund të vendosen në anën e pronarëve, por statusi i tyre shoqëror është dukshëm i ndryshëm. Ky ilustrim nuk do të thotë se çdo teori i klasifikon pronarin aristokrat dhe të vetëpunësuarin si të njëjtën klasë të hollësishme. Nga ana tjetër, pastruesi i vetëpunësuar dhe vajza e tij që pastron dritare si punëtore me pagë në një fabrikë mund të kenë status të ngjashëm, por marrëdhënie të ndryshme me mjetet e prodhimit dhe me punësimin.

Në anglisht fjala «class» përdoret shpesh për të dyja dimensionet, ndërsa dallimi gjerman ndërmjet klasës dhe grupit të statusit është më i shprehur. Kjo bën që shumë debate për «klasën dhe politikën» të jenë në të vërtetë debate për statusin ose për kategoritë profesionale. Për shembull, studimet britanike të votimit kanë përdorur historikisht klasifikimin e kërkimit të tregut, me këto kategori:

A: drejtues, administratorë ose profesionistë të nivelit të lartë.
B: drejtues, administratorë ose profesionistë të nivelit të mesëm.
C1: mbikëqyrës, nëpunës dhe drejtues, administratorë ose profesionistë të nivelit të ulët.
C2: punëtorë krahu të kualifikuar.
D: punëtorë krahu gjysmë të kualifikuar dhe të pakualifikuar.
E: pensionistë që mbështeten te pensioni shtetëror dhe punëtorë të rastit.

Ky klasifikim mund të jetë i përshtatshëm për kërkimin e tregut. Reklamuesit duan të dinë cilat gazeta, revista ose mjete të tjera ndiqen nga kategoritë A dhe B dhe cilat nga D dhe E, sepse kërkojnë të përshtatin mallrat e reklamuara me zakonet e konsumit të audiencës. Një reklamë e menduar për grupet A dhe B mund të mos jetë e dobishme në një mjet të ndjekur kryesisht nga D dhe E, dhe anasjelltas. Por për kritikët e përdorimit politik të kësaj skeme, përshtatshmëria për konsum nuk e bën atë automatikisht matës të mirë të marrëdhënieve klasore ose të sjelljes elektorale.

Pastruesi i vetëpunësuar dhe pastruesi me pagë mund të blejnë mallra të ngjashme, por të kenë interesa politike dhe prirje votimi të ndryshme. I njëjti problem shfaqet kur bashkohen drejtuesit me pagë me pronarët kapitalistë të bizneseve. Skemat e përdorura në disa studime të Zgjedhjeve Britanike i dallojnë pronarët nga menaxherët dhe pronarët e vegjël, ose borgjezinë e vogël, nga punëmarrësit. Kjo e lidh matjen më drejtpërdrejt me pozicionin ekonomik dhe me kontrollin, në vend që ta mbështesë vetëm në mënyrën e jetesës.

Në marksizmin e mëvonshëm ka pasur debate të gjera për pozicionet e ndërmjetme dhe kontradiktore. Menaxherët kontrollojnë punën e njerëzve dhe përdorimin e kapitalit, megjithëse mund të mos jenë pronarë të tij. Tregtarët ose prodhuesit e vegjël zotërojnë kapital, por shpesh tepër pak për të kontrolluar mjedisin e tyre ekonomik, aq më pak atë të të tjerëve. Analizat e këtyre pozicioneve, përfshirë debatet e lidhura me Nicos Poulantzasin, përpiqen të shpjegojnë pse kufijtë klasorë nuk përputhen gjithmonë me kategori të thjeshta. Për një analizë të dobishme, rëndësi ka të kuptohen karakteristikat e pronësisë, kontrollit, punësimit dhe ndërgjegjes së grupit, jo vetëm të vendoset çdo person në një kuti klasifikuese.