Keynes, John Maynard

John Maynard Keynes (1883–1946) ishte ekonomist britanik që dha një kontribut madhor në teorinë ekonomike, në politikat ekonomike dhe në negociatat ekonomike ndërkombëtare. Vepra e tij më e njohur është «Teoria e përgjithshme e punësimit, interesit dhe parasë» (1936). Përdorimi i mbiemrit «kejnsian» për një ndërthurje të caktuar të politikës ekonomike dhe shoqërore pasqyron ndikimin e përpjekjes së tij për të përligjur intelektualisht një lloj ndërhyrjeje shtetërore që do të ruante kapitalizmin dhe demokracinë liberale. Në kushtet e krizës së viteve 1930, kjo dukej një detyrë veçanërisht e ngutshme.

Në kapitullin përmbyllës të «Teorisë së përgjithshme», kushtuar filozofisë shoqërore drejt së cilës mund të çonte teoria, Keynes-i pranonte se rrjedhojat e saj ishin të një konservatorizmi të moderuar. Shteti duhej të ndërhynte në disa fusha, përfshirë përdorimin e sistemit tatimor për të ndikuar në prirjen për konsum, por fusha të gjera veprimtarie do të mbeteshin të paprekura. Për arritjen e punësimit të plotë ai e quante të nevojshëm një shoqërizim të gjerë të investimeve, domethënë marrjen e përgjegjësisë publike për vëllimin e përgjithshëm të tyre. Kjo mund të realizohej edhe përmes bashkëpunimeve që më vonë do të quheshin partneritete ndërmjet sektorit publik dhe atij privat. Ai nuk shihte një arsye bindëse për një sistem gjithëpërfshirës të socializmit shtetëror: shumica e masave të nevojshme mund të zbatoheshin gradualisht, pa një shkëputje të përgjithshme nga traditat e shoqërisë.

Keynes-i u formua në një mjedis kryesisht viktorian, i cili ishte larguar nga besimi fetar, por ruante interes të fortë për rregullat morale të sjelljes. Përligjja e tyre kërkohej në arsyetim dhe jo në besimin në një hyjni. I ati ishte administrator në Universitetin e Kembrixhit, institucion me të cilin Keynes-i mbeti i lidhur gjatë gjithë jetës. Pas shkollimit në Eton, ai ndoqi King's College në Kembrixh, ku u diplomua në matematikë. Më pas kaloi një vit të katërt duke studiuar ekonomi, një fushë që atëherë mbizotërohej nga Alfred Marshall-i dhe vepra e tij «Parimet e ekonomisë».

Në Kembrixh, Keynes-i shkroi një ese të gjatë për Edmund Burke-un, e cila fitoi çmim dhe shpreh bindjet e tij politike në formim. Ai vlerësonte përparësinë që Burke-u i jepte përshtatshmërisë praktike të veprimit ndaj mbështetjes në të drejta abstrakte. Ashtu si Burke-u, kishte rezerva për dobinë e parimeve absolute si bazë të veprimit politik dhe u jepte rëndësi përfitimeve të menjëhershme kundrejt fitimeve më pak të sigurta në të ardhmen. Ai përkrahte gjithashtu qëndrimin e Burke-ut se luftës duhej t'i qaseshe me maturi. Gjatë Luftës së Parë Botërore kërkoi të regjistrohej si kundërshtues i shërbimit ushtarak për arsye ndërgjegjeje, por kërkesa iu refuzua me arsyetimin se tashmë ishte i përjashtuar nga shërbimi për shkak të punës në Ministrinë e Financave.

Më 1919 botoi «Pasojat ekonomike të paqes», një kritikë të marrëveshjes së Versajës. Libri u shit gjerësisht në botë dhe ndikoi ndjeshëm në opinionin politik. Keynes-i argumentonte se kushtet e vendosura në Versajë do ta varfëronin Evropën. Disa komentatorë e akuzuan se po minonte mbështetjen për marrëveshjen e paqes, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara.

Në fillim të viteve 1920, Keynes-i u angazhua me Partinë Liberale. Më 1926 u bë pjesëtar i komisionit liberal për shqyrtimin e gjendjes industriale dhe hartoi pjesë të rëndësishme të raportit «E ardhmja industriale e Britanisë», më i njohur si «Libri i Verdhë». Ndër propozimet ishte bashkimi i fondeve të investimit të ndërmarrjeve publike në një buxhet të veçantë kapitali, nën drejtimin e një bordi kombëtar investimesh. Ai mbështeste edhe atë formë administrimi të ndërmarrjeve shtetërore që më vonë u njoh si korporata publike.

Rezultati zhgënjyes i liberalëve në zgjedhjet e vitit 1929 dhe reagimet e tyre ndaj Depresionit të Madh ia dobësuan entuziazmin për partinë. Gjatë viteve 1930 mbështeti financiarisht disa kandidatë laburistë dhe shprehu vlerësime të favorshme për politika të caktuara laburiste. Kur mori titullin e lordit më 1942, u ul në Dhomën e Lordëve si i pavarur. Megjithatë, ruajti njëfarë simpatie për liberalët dhe më 1945 u dha një donacion të vogël.

Biografi Robert Skidelsky e ka përshkruar Keynes-in si ekonomist politik më shumë sesa si njeri të përkushtuar ndaj vetë jetës partiake dhe luftës për pushtet. Ai dëshironte të ndikonte në politikat publike, por mendonte se përpara fitores politike duhej fituar debati intelektual. Në periudhën e mesme të jetës shkroi gjerësisht për shtypin e përgjithshëm. Prapëseprapë, i përkiste një brezi që besonte se vendimmarrja racionale mund t'i lihej një elite të mirinformuar, të përqendruar në Londër dhe në universitetet e vjetra.

Keynes-i shfaqte edhe prirjen e ekonomistëve për t'i trajtuar vështirësitë politike si probleme të rendit të dytë, zgjidhja e të cilave nuk hynte në përgjegjësinë e tyre profesionale. Ai e kuptonte se punësimi i plotë mund të krijonte trysni për rritjen e pagave. Kjo vështirësi i shtyu më vonë ekonomistë të traditës kejnsiane të mbështetnin politika të të ardhurave, që synonin të ndikonin në ecurinë e pagave dhe të çmimeve. Keynes-i e quante ruajtjen e një qëndrueshmërie të arsyeshme të pagave një problem më shumë politik sesa ekonomik. Për të, pajtimi i negociimit kolektiv të pagave me punësimin e plotë ishte në thelb problem politik, për zgjidhjen e të cilit metodat e analizës ekonomike ofronin ndihmë të kufizuar.

Pjesëmarrja e Keynes-it në negociatat e rëndësishme ekonomike me amerikanët pas Luftës së Dytë Botërore tregoi aftësi të mëdha negociuese, njohje të realiteteve politike dhe kuptim të nevojës për lëshime e përshtatje të ndërsjella. Në kohën e vdekjes po punonte për një memorandum drejtuar ministrit britanik të financave mbi inflacionin, por nuk kishte ofruar një zgjidhje për të.

Në një vlerësim kritik të trashëgimisë së tij, përkrahja e drejtimit makroekonomik nga shteti nuk solli një zgjidhje të qëndrueshme e përfundimtare të ruajtjes së punësimit të plotë, aq më pak të frenimit të inflacionit. Ky vlerësim nuk ia zvogëlon rëndësinë historike. Politika e administrimit ekonomik gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX nuk mund të kuptohet pa idetë e Keynes-it, të cilat patën ndikim të jashtëzakonshëm, edhe pse lejuan interpretime të ndryshme dhe shpesh mbetën të dykuptimshme në zbatimin politik.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare