Këshilli Kushtetues i Francës
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Këshilli Kushtetues i Francës është organi i krijuar nga Kushtetuta e Republikës së Pestë, më 1958, për kontrollin e kushtetutshmërisë dhe për detyra të caktuara në mbikëqyrjen e zgjedhjeve dhe të referendumeve. Ai shqyrton, sipas procedurave të parashikuara, përputhjen e ligjeve me Kushtetutën dhe rregullsinë e zgjedhjeve presidenciale, të zgjedhjeve parlamentare të kundërshtuara dhe të referendumeve përkatëse. Vendimet e tij nuk mund të apelohen dhe janë detyruese për autoritetet publike dhe juridiksionet administrative e gjyqësore.
Këshilli ka nëntë anëtarë të emëruar me mandat nëntëvjeçar, që nuk përtërihet. Tre emërohen nga presidenti i Republikës, tre nga kryetari i Asamblesë Kombëtare dhe tre nga kryetari i Senatit. Një e treta e përbërjes së emëruar përtërihet çdo tre vjet. Kushtetuta u njeh gjithashtu ish-presidentëve të Republikës anëtarësim të përjetshëm si të drejtë që buron nga detyra e mëparshme.
Në projektin fillestar të Republikës së Pestë, Këshilli duhej të ndihmonte në kufizimin e parlamentit brenda kompetencave të reja kushtetuese. Parlamenti, që më parë ishte parë si bartësi qendror institucional i sovranitetit kombëtar, nuk mund të trajtohej më si autoritet ligjvënës pa kufizime. Në fazën e parë, veprimtaria e Këshillit ndihmoi kështu në ruajtjen e pozitës së fortë të ekzekutivit. Kontrolli i ligjeve nga Këshilli Kushtetues duhet dalluar nga kontrolli i ligjshmërisë së akteve administrative, që i përket juridiksionit administrativ, me Këshillin e Shtetit në krye. Nuk është e saktë që çdo veprim i ekzekutivit shqyrtohet drejtpërdrejt nga Këshilli i Shtetit.
Rishikimi kushtetues i vitit 1974, gjatë presidencës së Valéry Giscard d'Estaing-ut, lejoi që një ligj t'i dërgohej Këshillit për kontroll para shpalljes së tij nga gjashtëdhjetë deputetë ose gjashtëdhjetë senatorë. Ky ndryshim zgjeroi të drejtën për ta vënë Këshillin në lëvizje; nuk shtoi deputetë ose senatorë në përbërjen e tij. Gjatë viteve 1980, opozita parlamentare e përdori gjithnjë e më shumë këtë mundësi. Qeveri të majta dhe të djathta u ankuan për atë që e quanin «qeverisje nga gjyqtarët», sepse kontrolli kushtetues mund të pengonte zbatimin e programit të shumicës.
Në një vendim të vitit 1985, Këshilli shprehu parimin se ligji i votuar e shpreh vullnetin e përgjithshëm vetëm nëse respekton Kushtetutën. Kjo nuk ishte krijimi për herë të parë i epërsisë së Kushtetutës, por një formulim i rëndësishëm i saj. Zhvillimi i kontrollit kushtetues i dha opozitës dhe parlamentarëve një mjet për të kundërshtuar ligje të shumicës, duke e kthyer një organ fillimisht të menduar si kufizim të parlamentit edhe në kufizim të qeverisë dhe të shumicës së saj.
Një hap i mëvonshëm ishte reforma kushtetuese e vitit 2008 dhe vënia në zbatim, më 2010, e çështjes prioritare të kushtetutshmërisë, e njohur si QPC. Ajo u mundëson palëve në një proces gjyqësor të kundërshtojnë një dispozitë ligjore në fuqi që pretendojnë se cenon të drejtat dhe liritë e garantuara nga Kushtetuta. Çështja kalon nëpër filtrat proceduralë përkatës dhe mund t'i dërgohet Këshillit Kushtetues nga Këshilli i Shtetit ose Gjykata e Kasacionit.