Kastë
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Kasta është një grup shoqëror i trashëgueshëm, i lidhur historikisht me hierarkitë, ritet dhe normat e shoqërisë hindu. Përkatësia përcaktohet zakonisht nga lindja dhe shoqërohet me rregulla për martesën brenda grupit, marrëdhëniet shoqërore dhe veprimtaritë tradicionale. Kodi i Manut, i përpiluar afërsisht ndërmjet shekullit II para erës sonë dhe shekullit II të erës sonë, është një nga tekstet e rëndësishme që e sistematizuan rendin e kastave; ai nuk shënon fillimin e të gjitha dallimeve të tilla shoqërore.
Skema tradicionale e katër varnave i lidhte grupet me funksione të ndryshme: brahmanët me veprimtarinë priftërore dhe mësimdhënien; kshatriyat me sundimin dhe luftën; vaishyat me tregtinë, bujqësinë dhe veprimtari të tjera prodhuese; dhe shudrat me punën dhe shërbimet. Kjo skemë normative nuk përmbledh të gjithë shumëllojshmërinë e ndarjeve konkrete. Në jetën e përditshme kanë shpesh më shumë rëndësi jatit, grupet e shumta të lindjes dhe martesës brenda grupit, që zakonisht quhen kasta ose nënkasta. Lidhjet e afërsisë dhe të bashkësisë, të shprehura ndër të tjera me nocionin biradari, krijojnë njësi sociokulturore në të cilat ushtrohen role dhe detyrime shoqërore, por nuk përputhen në çdo rast në mënyrë të thjeshtë me skemën e katër varnave.
Kushtetuta indiane e vitit 1950 vendosi parime kundër diskriminimit për shkak të kastës dhe, përmes nenit 17, shfuqizoi «paprekshmërinë», duke kërkuar ndëshkimin ligjor të praktikimit të saj. Nuk është e saktë të barazohet çdo dallim shoqëror i lidhur me kastën me të njëjtën vepër penale. Pritja e drejtuesve si Nehru që modernizimi do ta bënte sistemin një mbetje të së kaluarës nuk u realizua plotësisht: identitetet e kastës ruajtën peshë shoqërore dhe politike.
Një burim i rëndësishëm i kësaj peshe politike është politika e rezervimit të vendeve për grupe historikisht të pafavorizuara. Në rekrutimin e drejtpërdrejtë mbarëkombëtar me konkurrim të hapur në shërbimet e qeverisë qendrore, kuotat tradicionale prej 15 për qind për kastat e regjistruara dhe 7,5 për qind për fiset e regjistruara përbëjnë së bashku 22,5 për qind. Këto janë dy kategori të dallueshme. Emërtimi «kasta të regjistruara» lidhet me listat zyrtare të përcaktuara sipas nenit 341 të Kushtetutës, jo me shtojcën e nëntë. Rregullat për arsimin dhe për përfaqësimin e zgjedhur kanë bazën dhe fushën e tyre; shifra 22,5 për qind nuk është një kuotë e vetme për çdo punë, shkollë ose post të zgjedhur.
Komisioni Mandal, i ngritur më 1979 dhe që e paraqiti raportin më 1980, rekomandoi rezervim shtesë prej 27 për qind për kategorinë e klasave të tjera të prapambetura shoqërore. Së bashku me 22,5 përqindëshin, kjo e çonte shumën në 49,5 për qind në fushën përkatëse. Nisma e qeverisë së V. P. Singh-ut më 1990 për zbatimin e rekomandimeve shkaktoi protesta të gjera dhe kontribuoi në krizën politike që shoqëroi rënien e saj.