Immanuel Kant (1724–1804) ishte filozof gjerman, një nga figurat qendrore të idealizmit dhe të filozofisë moderne europiane. Jetoi dhe punoi në Königsberg të Prusisë Lindore, qyteti që më vonë mori emrin Kaliningrad. Jeta e tij ishte kryesisht ajo e një studiuesi dhe mësimdhënësi universitar. Veprat më të rëndësishme të periudhës kritike i botoi nga mosha pesëdhjetë e shtatë vjeç e tutje, duke zhvilluar një projekt që ndikoi thellësisht në teorinë e njohjes, etikën, filozofinë e së drejtës dhe mendimin politik.

Kanti nuk paraqitet zakonisht në radhë të parë si teoricien politik. Megjithatë, trajtimi që u bën detyrës, ligjit, autonomisë dhe lirisë është thelbësor për teorinë politike. Ai përfaqëson Iluminizmin, por projekti i tij ndryshon në pika të rëndësishme nga ai i bashkëkohësve si Holbach-u në Francë dhe Bentham-i në Angli. Këta zhvilluan teori etike që lidhnin vlerësimin e veprimeve me kënaqësinë, mirëqenien dhe pasojat, në vend që ta mbështesnin te përputhja me një ligj natyror ose hyjnor. Kanti kërkoi t'i rindërtonte idetë e detyrimit moral mbi një bazë racionale, të pavarur nga përfitimet që mund të sillte një veprim.

Në qendër të këtij projekti qëndron përpjekja për të nxjerrë formën dhe një përmbajtje themelore të detyrave morale nga natyra e njeriut si qenie racionale dhe autonome. Autonomia këtu nuk është thjesht të veprosh sipas dëshirës, por aftësia për t'i dhënë vetes një ligj që arsyeja mund ta pranojë si të vlefshëm për çdo qenie racionale. Një veprim moral nuk mund të përligjet vetëm me faktin se i shërben një interesi të veçantë ose se autoriteti e ka urdhëruar.

Mënyra e arsyetimit lidhet me problemin e gjykimeve sintetike a priori në filozofinë e tij të njohjes. Kanti kërkon të shpjegojë pohime që nuk janë thjesht të vërteta analitike, të nxjerra nga kuptimi i fjalëve, por as përgjithësime që varen vetëm nga vëzhgimi. Ato shprehin kushte të domosdoshme për mundësinë e një përvoje ose arsyetimi të caktuar. Në trajtimin e shkakësisë, për shembull, lidhjet shkakore shihen si kushte për përvojën objektive dhe njohjen shkencore. Në etikë, një rol të krahasueshëm e ka kërkesa që parimet e veprimit të mund të vlejnë universalisht. Kjo lidhje nuk do të thotë se ligji moral merret nga vëzhgimi shkencor i sjelljes njerëzore.

Imperativi kategorik kërkon që të veprojmë vetëm sipas atyre maksimave që mund të duam të bëhen ligje universale. Ai është kategorik sepse detyrimi nuk varet nga dëshira për të arritur një qëllim tjetër, si pasuria, lumturia ose shpërblimi. Një formulim tjetër kërkon që njerëzimin, te vetja dhe te çdo person tjetër, ta trajtojmë gjithmonë edhe si qëllim dhe kurrë thjesht si mjet. Fjala «thjesht» ka rëndësi: bashkëpunimi përfshin përdorimin e shërbimeve të njëri-tjetrit, por nuk duhet ta reduktojë personin në një instrument pa vullnet dhe dinjitet të vetin.

Për Kantin, vlera morale e veprimit lidhet me kryerjen e detyrës sepse është detyrë. Përputhja e jashtme me një rregull nuk mjafton nëse motivi është vetëm interesi personal. Friedrich Schiller-i e satirizoi këtë qëndrim duke sugjeruar se njeriu dashamirës, i cili kënaqet nga mirëqenia e miqve, do ta kishte të pamundur të ishte moralisht i mirë. Satira nxjerr në pah tensionin ndërmjet ndjenjës dhe detyrës. Megjithatë, pozicioni kantian nuk kërkon që veprimi i mirë të shoqërohet patjetër me pakënaqësi: çështja është nëse respekti për ligjin moral, e jo thjesht kënaqësia, e përcakton vullnetin.

Në teorinë e së drejtës dhe të dënimit, Kanti e çon larg pavarësinë e drejtësisë nga dobia e ardhshme. Ai përdor shembullin e një shoqërie ishullore që vendos të shpërndahet. Edhe përpara shpërndarjes, thotë ai, vrasësi i fundit i burgosur duhet të marrë dënimin që meriton. Shembulli shpreh një teori ndëshkimi të mbështetur te fajësia dhe drejtësia shpaguese, jo vetëm te parandalimi i krimeve të ardhshme. Një konsekuencialist që e arsyeton dënimin vetëm me mbrojtjen e rendit dhe shtimin e mirëqenies do të kërkonte të dinte çfarë përfitimi sjell ai kur bashkësia do të pushojë së ekzistuari. Nëse nuk ka pasoja të dobishme të ardhshme, një arsyetim i tillë nuk do ta përligjte dënimin vetëm sepse ai është i merituar.

Shkrimet e Kantit për politikën ndërkombëtare zbatojnë universalizmin e etikës dhe të së drejtës së tij. Në veprën Për paqen e përjetshme, më 1795, ai argumenton se marrëdhëniet ndërmjet shteteve duhet të dalin nga gjendja e konfliktit të pakufizuar dhe t'i nënshtrohen parimeve juridike. Ai propozon një federatë paqeje ndërmjet shteteve të lira. Kjo nuk është thjesht projekt për një autoritet botëror despotik që shkrin të gjitha shtetet. Kanti dallon idealin racional të një rendi juridik universal nga zgjidhja e një federate vullnetare, e cila ruan lirinë e shteteve dhe synon t'i japë fund luftës. Kufizimi i arbitraritetit shtetëror lidhet me të drejtën ndërkombëtare dhe me të drejtat kozmopolite.

Ndikimi i tij vazhdon në teori që kërkojnë parime morale universalisht të vlefshme nga tipare themelore të qenies njerëzore, si racionaliteti, autonomia ose dinjiteti. Në këtë kuptim, mendimtarë të ndryshëm quhen neokantianë edhe kur nuk pranojnë të gjithë sistemin e tij. Ata ndajnë prirjen për të trajtuar disa detyrime dhe të drejta si kufizime mbi atë që mund të bëhet për hir të pasojave të dëshirueshme. Ky orientim ka rëndësi të veçantë në debatet për lirinë, respektin ndaj personit, drejtësinë dhe kozmopolitizmin.