Kalimtari e parapëlqimeve
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Veti e një renditjeje parapëlqimesh sipas së cilës marrëdhënia e parapëlqimit ruhet kur lidhen disa krahasime. Nëse një person parapëlqen A ndaj B-së dhe B-në ndaj C-së, kalimtaria kërkon që ai të parapëlqejë A-në ndaj C-së. Për shembull, nëse A renditet përpara B-së dhe B përpara C-së në të njëjtat kushte, zgjedhja e C-së përpara A-së do të krijonte një cikël dhe do ta shkelte këtë kusht.
Kalimtaria është një nga supozimet e përdorura në teoritë e zgjedhjes racionale dhe në modelin e njeriut ekonomik. Ajo dallohet nga qëndrueshmëria e zgjedhjes, që kërkon të njëjtën zgjedhje kur alternativat dhe rrethanat janë identike, dhe nga plotësia, që kërkon të jetë i mundur krahasimi i çdo çifti alternativash, duke parapëlqyer njërën ose duke i konsideruar të barasvlershme.
Ky kusht nuk pohon se parapëlqimet duhet të jenë egoiste ose se të gjithë njerëzit e respektojnë gjithmonë. Studimet psikologjike tregojnë se mënyra e paraqitjes së alternativave mund të ndikojë zgjedhjen dhe të prodhojë shkelje të supozimeve të racionalitetit. Kështu, një rrezik mund të pranohet kur paraqitet si mundësi fitimi, por të refuzohet kur një zgjedhje e barasvlershme paraqitet si mundësi humbjeje. Kalimtaria mbetet një kusht i modelit dhe një pikë referimi për analizën, ndërsa zbatimi i saj në sjelljen reale duhet shqyrtuar empirikisht.