Interpretim uig i historisë

Mënyrë interpretimi e historisë britanike që e paraqet të kaluarën si një rrugë drejt përparimit politik, lirive dhe rendit kushtetues të kohës së shkruesit. Ajo përfshin njëkohësisht metodë dhe mesazh politik. Dy premisa kryesore janë se historia duhet të përqendrohet në zhvillimet politike e kushtetuese dhe se e kaluara duhet të vlerësohet duke pasur parasysh të tashmen dhe debatet e saj. Këto premisa janë kundërshtuar gjerësisht për shkak se mund t'u imponojnë periudhave të mëparshme synime dhe kritere që ato nuk i kishin.

Në rrëfimin uig, historia britanike paraqitej si histori suksesi: zhvillimet kishin ecur mirë, madje më mirë se në vende të tjera. Përparimi i atribuohej aftësisë së elitave për kompromis dhe mbështetjes popullore për liritë. Arritja e tij kryesore e brendshme ishte kushtetuta britanike, e përshkruar si e pashoqe, ndërsa jashtë vendit përfitimet e këtij rendi thuhej se u ishin përhapur popujve të tjerë. Kjo pamje e fundit i jepte edhe zgjerimit britanik një përligjje mirëbërëse, duke lënë në hije konfliktet dhe përvojat e popujve të sunduar.

Tradita kaloi në disa faza. Në shekullin XVII u formua si histori e një kauze politike: kundërshtarët e monarkëve Stuart gjatë periudhës 1603–1688 pretendonin se po mbronin kushtetutën e lashtë kundër përpjekjeve për vendosjen e një modeli të huaj të monarkisë absolutiste. Në shekullin XVIII u kthye më qartë në histori partiake, në shërbim të interpretimit të Partisë Uig për ndryshimin e monarkisë më 1688 dhe trashëgiminë hanoveriane më 1714. Revolucioni i vitit 1688 kishte larguar James-in II, ndërsa më 1714, pas vdekjes së mbretëreshës Anne, trashëgimia protestante solli George-in I. Këto ndryshime kërkonin shpjegim e përligjje për një elitë në thelb konservatore që mbështeste mbretër të huaj në vend të pretenduesve që i konsideronte të papranueshëm.

Në shekullin XIX, interpretimi uig u bë një mënyrë mbizotëruese e shkrimit të historisë nga autorë profesionistë që siguronin të ardhura përmes librave të tyre. Figura më e rëndësishme ishte Thomas Babington Macaulay, 1800–1859. Historia e Anglisë e tij, e botuar në pesë vëllime ndërmjet viteve 1848 dhe 1861, shtjelloi me fuqi letrare shumicën e temave të kësaj tradite. Stili uig mbijetoi në shekullin XX edhe në histori popullore, biseda të përditshme në baret e hoteleve, filma britanikë të viteve 1930 e 1940 dhe në pjesë të kujtesës politike të klasës punëtore gjatë viteve 1980 e 1990.

Katër kritika janë veçanërisht të rëndësishme. Së pari, e kaluara duhet kuptuar në kushtet e veta dhe përmes studimit të periudhave të përcaktuara, jo vetëm si panoramë që përligj të tashmen. Së dyti, historia uig është parë si histori e fituesve: e anglezëve të pasur, konservatorë dhe anglikanë, me pak vend për grupet radikale si Ranter-ët, shtresat e ulëta, turmat, katolikët ose skocezët. Së treti, ajo është kritikuar për përçmim të modeleve të huaja të zhvillimit politik. Së katërti, skema e përparimit të pandalshëm e kishte të vështirë të përfshinte rënien relative të pozitës britanike nga fundi i shekullit XIX.

Këto kritika shoqërohen me kundërargumente. Interpretimi uig nuk synonte gjithmonë asnjanësi: propaganda dhe përligjja politike ishin pjesë e rëndësishme e tij. Pas shekullit XVII ai mund të kuptohet si një lloj historie në shërbim të shtetit dhe të rendit të vendosur, ndikimi i së cilës vazhdoi gjatë. Por edhe teza e «Britanisë në rënie», një lloj përmbysjeje e skemës uig, mund të ketë probleme metodologjike dhe përdorime partiake. Grupet opozitare mund ta përdorin si armë kundër qeverisë së radhës.

Mbrojtësit e rrëfimeve të gjera historike kundërshtojnë gjithashtu që studimi i së kaluarës vetëm për hir të saj të përfundojë në copëzim të skajshëm. Nëse historia reduktohet në studime të vogla të shkëputura mbi veprimet e individëve të veçantë, mund të humbasë një kuptim i përgjithshëm i së kaluarës. Nga kjo pikëpamje, historia uig, megjithëse e anshme dhe metodologjikisht e cenueshme, kishte forcën e një rrëfimi të gjerë e tërheqës. Vlera e kësaj force rrëfimtare dhe rreziku i shtrembërimit që e shoqëron mbeten pjesë e debatit mbi mënyrën e shkrimit të historisë.

Select the fields to be shown. Others will be hidden. Drag and drop to rearrange the order.
  • Image
  • SKU
  • Rating
  • Price
  • Stock
  • Availability
  • Add to cart
  • Description
  • Content
  • Weight
  • Dimensions
  • Additional information
Click outside to hide the comparison bar
Compare