Individualizmi është një tërësi qëndrimesh që i japin rëndësi themelore individit, por kuptimi i tij ndryshon sipas fushës. Në kuptimin politik më të zakonshëm, ndonëse jo të vetmin, ai shpreh bindjen se të drejtat e individit duhen mbrojtur nga ndërhyrjet cenuese të shtetit dhe të pushtetit politik. Në përdorimin e përditshëm, individualist quhet edhe njeriu me stil personal të veçantë ose të pazakontë, që dallohet nga turma. Ky kuptim i veçantisë personale nuk është i njëjtë me një doktrinë politike të të drejtave.

Në metafizikë dhe në ontologji, individualizmi është pikëpamja se bota përbëhet në themel nga njësi individuale, entitete të dallueshme dhe të ndashme nga njëra-tjetra. Këtij qëndrimi i kundërvihen forma të holizmit dhe të monizmit. Sipas një pikëpamjeje tipike holiste, marrëdhëniet ndërmjet entiteteve, zakonisht marrëdhënie brenda një sistemi, kanë një status më themelor sesa vetë entitetet e veçuara. Filozofi ekologjik norvegjez Arne Naess e shprehte këtë si një përfytyrim të botës tërësisht marrëdhënor: organizmat individualë janë nyja në rrjetën e biosferës, pjesë të një fushe marrëdhëniesh të brendshme dhe jo njësi që ekzistojnë fillimisht të shkëputura e pastaj lidhen rastësisht.

Brenda krishterimit, individualizmi është lidhur ngushtë me protestantizmin dhe me besimin se njeriu mund të ketë një marrëdhënie personale me Perëndinë, pa qenë i domosdoshëm ndërmjetësimi udhëzues i një hierarkie kishtare. Individualizmi ekonomik zakonisht nënkupton besimin se veprimi, nisma dhe ambicia individuale, përmes tregut, mund të krijojnë pasuri dhe të sjellin përparim. Individualizmi politik është më i dykuptimshëm, sepse mbrojtja e individit nga pushteti mund të mbështetet në arsyetime dhe rregullime institucionale të ndryshme.

Një çështje qendrore është marrëdhënia ndërmjet këtyre përmasave: sa të lidhura janë dhe çfarë natyre ka lidhja e tyre? Margaret Thatcher-it i atribuohet shpesh pohimi se nuk ka shoqëri, por vetëm individë. I marrë veçmas, ai duket një pohim ontologjik me rrjedhoja etike dhe politike. Mirëpo në deklarimin e saj ajo përmendte edhe familjet. Përfshirja e familjes krijon hapësirë për një element më kolektivist, sepse pranon rëndësinë e një njësie shoqërore që nuk reduktohet thjesht në individin e izoluar.

Përmasat e individualizmit nuk rrjedhin domosdoshmërisht nga njëra-tjetra sipas logjikës. Nuk ka kundërthënie të jesh monist në filozofi dhe njëkohësisht të mendosh se nisma individuale është shtytësi kryesor i përparimit ekonomik. Po kështu, mund të pranosh një ontologji joindividualiste dhe të mbrosh të drejtat e personit kundër shtetit. Lidhja mes qëndrimeve të tilla shpesh lind nga dëshira për qëndrueshmëri ideologjike, jo nga një marrëdhënie e pashmangshme përfundimi logjik.

Në thelb të individualizmit gjendet edhe një paradoks. John Stuart Mill-i paraqet një ideal tërheqës të shoqërisë në të cilën njerëzit çlirohen nga konformizmi dhe e çojnë përpara qytetërimin përmes zhvillimit sa më të lirë të ideve dhe të mënyrave të tyre të shprehjes. Por mbetet pyetja se cilat kushte shoqërore e mundësojnë vërtet këtë zhvillim. Shtetet e Bashkuara paraqiten shpesh si shembull i fuqishëm i një shoqërie që mishëron individualizmin ekonomik në norma e institucione dhe mbron të drejtat individuale në kushtetutë. Megjithatë, ato janë kritikuar njëkohësisht për njëtrajtësimin e njerëzve, të produkteve dhe të vendeve, si edhe për presionin që ushtrojnë për përshtatje me modelet e shumicës.

Një vështirësi e ngjashme shfaqet në arsim. Heqja e kërkesave autoritare për bindje në shkollë nuk garanton shfaqjen e individualitetit: ato mund të zëvendësohen nga trysnia e bashkëmoshatarëve për konformizëm shoqëror, e cila nganjëherë është edhe më e efektshme. Disa komentatorë kanë mbrojtur gjithashtu mendimin se Bashkimi Sovjetik totalitar nxori personalitete artistike dhe mendimtarë politikë më të shquar në individualitetin e tyre se disa shoqëri më të lira. Ky është një vlerësim krahasues dhe i diskutueshëm, jo një matje e provuar e numrit ose e cilësisë së krijuesve.

I çuar në skaj, paradoksi sugjeron se një element despotizmi mund të duket i nevojshëm për lulëzimin e individualitetit dhe se struktura politike autoritare mund të mbrojnë disa individë nga trysnitë shoqërore ose ekonomike për konformizëm. Kjo tezë provokuese nxjerr në pah tensionin mes lirisë formale, veçantisë personale dhe ndikimit të mjedisit shoqëror; ajo nuk është provë se despotizmi në përgjithësi e mbron individin ose se shtypja politike është kusht i domosdoshëm i krijimtarisë.