Traditë e mendimit filozofik dhe politik që u zhvillua në Amerikën revolucionare duke përvetësuar, ndryshuar dhe zbatuar idetë e Iluminizmit europian. Ndër përfaqësuesit e saj kryesorë ishin Benjamin Franklin-i, Thomas Jefferson-i dhe Thomas Paine-i. Jefferson-i u ndikua si nga Iluminizmi francez, ashtu edhe nga ai skocez, ndërsa Paine-i veçanërisht nga mendimi francez iluminist dhe revolucionar. Ata nuk u kufizuan në importimin e ideve: i përshtatën me përvojën amerikane dhe i kthyen në argumente për institucione dhe dokumente të reja politike.

Deklarata e Pavarësisë, e mbështetur kryesisht në projektin e Jefferson-it, Kushtetuta federale dhe Deklarata e të Drejtave shprehën këtë zhvillim. Franklin-i dha një kontribut të rëndësishëm në Kuvendin Kushtetues të vitit 1787, të cilin e kryesoi George Washington-i. Në hartimin dhe miratimin e amendamenteve që përbëjnë Deklaratën e të Drejtave, James Madison-i pati rol qendror, ndërsa Jefferson-i e mbështeti nevojën për garanci të shprehura të lirive. Ligji i Virgjinisë për Lirinë Fetare, i hartuar nga Jefferson-i dhe i miratuar më 1786 me mbështetjen vendimtare të Madison-it, ishte një pararendës i rëndësishëm i parimeve të lirisë fetare të Amendamentit të Parë. Përmes këtyre dokumenteve, Iluminizmi amerikan shkoi përtej marrjes së mësimeve europiane dhe prodhoi forma institucionale me ndikim afatgjatë.

Jefferson-i kontribuoi edhe në rikthimin e përvojës iluministe amerikane në Francë. Deklarata franceze e të Drejtave të Njeriut dhe të Qytetarit e vitit 1789 mund të interpretohet si ndërthurje e ideve amerikane për të drejtat me konceptimin rusoist të qytetarisë dhe të sovranitetit popullor. Deklarata e ruajti vendin e saj në traditën kushtetuese franceze dhe përfshihet ndër tekstet themelore të referuara nga Kushtetuta e vitit 1958.

Në fillim të shekullit XIX pati në Shtetet e Bashkuara një reagim fetar kundër tonit laik dhe kritik të mendimit iluminist. Jefferson-i kishte bindje fetare jotradicionale: ai e çmonte lart Jezusin si mësues morali, por kundërshtonte dogma të rëndësishme të krishterimit kishtar. Megjithatë, ai besonte në Zot, prandaj përshkrimi i tij thjesht si agnostik do të ishte çorientues. Paine-i ishte deist dhe kritik i ashpër i krishterimit të mbështetur në zbulesë dhe i autoritetit kishtar. Armiqësia që nxitën këto pikëpamje kontribuoi në izolimin e tij të fundit; një traditë biografike, e përfaqësuar ndër të tjerë nga Bertrand Russell-i, i përshkruan vitet e tij të fundit si vite vetmie dhe varfërie. Jefferson-i, në pleqëri, kërkonte ngushëllim te një filozofi e qetë, që synonte të mbetej njëlloj e lirë nga sundimi i shpresës dhe i frikës. Këto reagime tregojnë tensionin ndërmjet trashëgimisë racionaliste të Iluminizmit dhe kulturës fetare të republikës së re.