Holbach, Paul-Henri d’
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Mendimtar dhe shkrimtar i Iluminizmit francez, i njohur edhe si Paul-Henri Thiry, baroni d’Holbach, i lindur më 1723 dhe i vdekur më 1789. I formuar në shkencat e natyrës, shkroi artikuj të kimisë për «Enciklopedinë». Ishte kundërshtar i krishterimit dhe i autoritetit fetar, ndërsa veprat e tij u dënuan nga Kisha dhe nga Parlamenti i Parisit, organ gjyqësor i Francës së kohës.
Mendimi i tij ndërthur materializmin dhe determinizmin me një etikë të mbështetur te mirëqenia njerëzore. Ai e lidhte lumturinë e qëndrueshme me virtytin, vetëpërmbajtjen dhe kuptimin e drejtë të interesit vetjak. Për këtë arsye, moralin e rreptë nuk e shihte domosdoshmërisht si mohim të kënaqësisë, por si kusht për një jetë të lumtur dhe të sigurt. Etika e tij ka një përbërës të qartë utilitar, megjithëse nuk përputhet në çdo hollësi me utilitarizmin e mëvonshëm benthamian.
Holbach-u ishte shumë i pasur dhe u bë i njohur për tryezat e tij, që shërbyen si vende takimi të intelektualëve iluministë. Përfytyrimi i tij për sistemin politik që mund të realizonte idealin moral ndryshoi me kohën. Fillimisht mbështeti pushtetin monarkik reformues, në afri me Voltaire-in; më vonë u afrua me mbështetjen e aristokracisë juridike dhe të kufizimeve institucionale, të lidhura me mendimin e Montesquieu-së.
Megjithatë, ai nuk përputhej plotësisht me asnjërin për synimet e rendit politik. Qeverisjen e vlerësonte sipas aftësisë për të siguruar mirëqenien e përgjithshme. Projekti i tij i një rendi të mbështetur te morali, që e quante «etokraci», synonte ta lidhte ushtrimin e pushtetit me ruajtjen, lumturinë dhe interesat e bashkësisë.