Ushtrim i epërsisë ose i udhëheqjes nga një klasë shoqërore, institucion apo shtet, përtej asaj që shpjegohet vetëm me detyrimin fizik ose me autoritetin juridik. Fjala rrjedh nga greqishtja «hegemon», që do të thotë udhëheqës. Në teorinë shoqërore, koncepti shpjegon se si pushteti mund të mbështetet edhe në pranimin e vlerave dhe të mënyrave të të menduarit të grupit sundues.

Antonio Gramsci e përshkroi borgjezinë si hegjemonike në shoqërinë kapitaliste, sepse ndikimi i saj nuk mbështetej vetëm në forcë: vlerat borgjeze depërtonin në institucionet dhe organizimet e shoqërisë, duke e bërë rendin ekzistues të dukej i natyrshëm ose i pranueshëm. Hegjemonia, në këtë kuptim, përfshin udhëheqje intelektuale e morale dhe sigurim pëlqimi. Termi është përdorur edhe për epërsinë e institucioneve të tjera shoqërore.

Në traditën marksiste ruse, ideja e rolit udhëheqës të klasës punëtore u zhvillua përpara Revolucionit të vitit 1905. Plehanovi, që në vitet 1880, argumentonte domosdoshmërinë e veprimit politik të punëtorëve në luftën kundër absolutizmit; më vonë Axelrodi dhe Lenini e shtjelluan më tej problemin e hegjemonisë së proletariatit në lëvizjen demokratike. Prandaj historia e konceptit nuk fillon thjesht me një përdorim pas vitit 1905 për marrëdhënien e Partisë Bolshevike me proletariatin.

Në teorinë e marrëdhënieve ndërkombëtare, sidomos në debatet amerikane, hegjemonia ka një kuptim tjetër të afërt: epërsinë e një shteti që ndikon në organizimin e rendit ndërkombëtar. Ndikimi i Britanisë në shekullin XIX, edhe përtej kufijve të perandorisë së saj formale, dhe fuqia e Shteteve të Bashkuara pas vitit 1945 janë trajtuar si shembuj. Charles Kindleberger dhe Robert Gilpin janë ndër autorët e rëndësishëm të debatit mbi lidhjen ndërmjet fuqisë hegjemonike dhe ekonomisë ndërkombëtare.

Sipas teorive të stabilitetit hegjemonik, një shtet dominues mund të ndihmojë në mbajtjen e një rendi ekonomik relativisht liberal duke siguruar të mira publike: tregje të hapura, kushte të qëndrueshme tregtie dhe një monedhë ndërkombëtare të besueshme. Në analizat më të gjera të rendit të sigurisë përfshihet edhe ofrimi i mbrojtjes dhe i parandalimit bërthamor. Shteti hegjemonik merr përsipër një pjesë të madhe të kostove, ndërsa përfitimet mund t'i marrin edhe shtete të tjera.

Këto argumente janë përdorur për të shpjeguar thellësinë dhe zgjatjen e Depresionit të Madh të viteve 1930 me mungesën e një udhëheqësi ndërkombëtar të gatshëm e të aftë për të stabilizuar sistemin. Ato janë përdorur gjithashtu në debatet historike mbi pasojat e një rënieje relative të fuqisë ekonomike amerikane dhe për të kërkuar që përfituesit e rendit të kontribuojnë më shumë në kostot e tij. Nëse barrën e mban në mënyrë joproporcionale ofruesi kryesor, hegjemonia mund të dobësojë vetë bazën ekonomike të tij. Prirja drejt vetëgërryerjes është një tezë e këtyre teorive, jo një ligj i pashmangshëm i çdo sistemi hegjemonik.