Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770–1831) ishte filozof gjerman, një nga përfaqësuesit kryesorë të idealizmit gjerman. Lindi në Stuttgart dhe vdiq në Berlin; vdekja e tij tradicionalisht i është atribuar kolerës. U arsimua në gjimnazin e Stuttgart-it dhe në seminarin Tübinger Stift, ku studioi filozofi e teologji së bashku me Friedrich Hölderlin-in dhe Friedrich Wilhelm Joseph Schelling-un. Pasi punoi si mësues privat, më 1801 filloi veprimtarinë në Universitetin e Jenës, ku ligjëroi për logjikën dhe metafizikën dhe katër vjet më vonë u emërua profesor. Më 1816 u bë profesor filozofie në Heidelberg, ku ligjëroi për filozofinë politike, historinë e filozofisë, logjikën, metafizikën, antropologjinë, psikologjinë dhe estetikën. Më 1818 mori katedrën në Universitetin e Berlinit, të cilën e mbajti deri në vdekje.

Gjatë jetës botoi katër vepra themelore: Fenomenologjia e shpirtit (1807), Shkenca e logjikës (1812–1816), Enciklopedia e shkencave filozofike (1817, me botime të rishikuara më 1827 dhe 1830) dhe Filozofia e së drejtës (me vitin e botimit 1821). Ligjëratat mbi historinë e filozofisë dhe mbi filozofinë e historisë, artit e fesë u botuan pas vdekjes së tij.

Fenomenologjia e shpirtit u konceptua si hyrje në sistemin filozofik që më vonë do të paraqitej në Enciklopedi. Ajo synon të shpjegojë zhvillimin kontradiktor të vetëdijes nga format më të menjëhershme e abstrakte deri te dija absolute. Qëllimi i filozofisë, sipas Hegelit, është të kuptojë çfarë është vërtet, por kjo kërkon shqyrtimin e mënyrës se si vetëdija e kupton realitetin. Përmes përvojës dhe formimit, vetëdija zbulon kufizimet e mënyrave të veta të të menduarit, i kapërcen dhe njëkohësisht ruan atë që është e vlefshme në to. Ky kapërcim që përmban edhe ruajtje është pjesë thelbësore e lëvizjes dialektike. Kur një formë e vetëdijes zbulon se pretendimi i saj për njohje të plotë është i pamjaftueshëm, ajo kalon në një nivel tjetër. Me këtë kuptim të zhvillimit lidhet edhe teza hegeliane se historia botërore është përparim i vetëdijes së lirisë.

Shkenca e logjikës shqyrton të vërtetën dhe problemin e pikënisjes së mendimit filozofik. Hegeli kritikon ndarjen që logjika tradicionale bën ndërmjet formës dhe përmbajtjes. Për shembull, arsyetimi «Të gjithë njerëzit janë budallenj; Galileo ishte njeri; prandaj Galileo ishte budalla» ka formën e një përfundimi logjikisht të vlefshëm: po të ishin të vërteta premisat, do të pasonte përfundimi. Kjo nuk e bën premisën e parë ose përfundimin faktikisht të vërtetë. Vlefshmëria e formës nuk duhet ngatërruar me vërtetësinë e përmbajtjes, të cilën ky arsyetim nuk e provon. Kritika hegeliane kërkon një logjikë që shqyrton përmbajtjen dhe zhvillimin e vetë kategorive të mendimit, jo vetëm rregullsinë e përfundimeve të nxjerra nga premisa të gatshme.

Hegeli synon një fillim që nuk mbështetet në përcaktime të marra paraprakisht si të mirëqena. Ai nis nga qenia e pastër, pa cilësi ose përcaktim të veçantë. Për shkak të kësaj papërcaktueshmërie, ajo nuk dallohet në përmbajtje nga asgjëja e pastër. Qenia dhe asgjëja kalojnë në njëra-tjetrën; e vërteta e tyre nuk është asnjëra e marrë veçmas, por bërja, domethënë lëvizja e kalimit ndërmjet tyre. Kështu, sipas argumentit hegelian, nga papërcaktueshmëria arrihet te një përmbajtje më e përcaktuar pa ia imponuar asaj nga jashtë një skemë të gatshme. Pjesa tjetër e Logjikës zhvillon kategoritë e mëtejshme nga këto marrëdhënie fillestare. Kjo është një lëvizje konceptuale; nuk është një pohim se sendet fizike lindin thjesht nga mungesa e çdo gjëje.

Përvijimet e metodës dialektike shpjegohen edhe në Logjikën e vogël, pjesa e parë e Enciklopedisë; pjesët e tjera trajtojnë filozofinë e natyrës dhe filozofinë e shpirtit. Hegeli dallon tri momente të mendimit logjik: arsyetimin përcaktues të intelektit, momentin dialektik ose negativisht racional dhe momentin spekulativ ose pozitivisht racional. Këto nuk janë tri pjesë të shkëputura që mund të zbatohen mekanikisht, por anë të zhvillimit të koncepteve.

Në momentin e intelektit, përcaktimet mbahen të fiksuara dhe të veçuara nga njëra-tjetra. Në momentin dialektik dalin në pah kufizimet e tyre të brendshme dhe kalimi drejt të kundërtave, si në marrëdhënien ndërmjet qenies dhe asgjësë. Momenti spekulativ kap unitetin e të kundërtave dhe përmbajtjen pozitive që lind nga lëvizja e tyre kontradiktore. E vërteta, sipas Hegelit, nuk gjendet duke i lënë kundërshtitë thjesht krah për krah ose duke i fshirë ato, por duke kuptuar marrëdhënien e tyre brenda një tërësie.

Në Filozofinë e së drejtës, lëvizja dialektike shfaqet në zhvillimin e vullnetit të lirë. Në të drejtën abstrakte, vullneti merr ekzistencë të jashtme, ndër të tjera përmes pronës. Në moralitet, ai shqyrton synimet, përgjegjësinë dhe normat morale. Më pas arrin te jeta etike, Sittlichkeit, ku liria realizohet në marrëdhënie dhe institucione shoqërore. Jeta etike përfshin familjen, shoqërinë civile dhe shtetin. Përmes tyre, vullneti i veçantë hyn në marrëdhënie me vullnetet e tjera dhe ndërmjetësohet me të përgjithshmen. Institucionet synojnë ta lidhin lirinë individuale me një rend të përbashkët; sipas Hegelit, liria nuk mund të realizohet plotësisht vetëm si zgjedhje e izoluar e individit.

Detyra e filozofisë është të dallojë racionalitetin në këtë zhvillim dhe të depërtojë përtej pamjeve të jashtme në përmbajtjen e marrëdhënieve shoqërore. Formula e tij se racionalja është reale dhe realja është racionale nuk duhet lexuar pa dallim si miratim i çdo gjëje që ekziston. Në interpretimin që thekson fuqinë kritike të sistemit, realiteti racional dallohet nga ekzistenca thjesht e rastësishme ose kalimtare. Racionaliteti mund të marrë një formë të caktuar historike, por kjo formë nuk e shteron domosdoshmërisht përmbajtjen e tij. Filozofia spekulative kërkon të zbulojë këtë përmbajtje dhe marrëdhënien e saj me formën. Leximet e kuptimit politik të kësaj teze ndryshojnë; një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë hegeliane qëndron te kërkesa për ta vazhduar këtë shqyrtim në kushtet e çdo kohe, me synimin e realizimit më të plotë të lirisë njerëzore.