Hayek, Friedrich A.
October 18, 2026 2026-10-18 8:11Friedrich August von Hayek (1899–1992) ishte ekonomist politik austriak, i cili kaloi një pjesë të madhe të jetës në Britani. Në «Rrugën drejt robërisë» të vitit 1944 ai argumentoi se ndërhyrja shtetërore e orientuar drejt planifikimit gjithëpërfshirës dhe kolektivizmit mund të krijojë një dinamikë që gërryen lirinë. Paralajmërimi i tij përfshinte edhe nisma të paraqitura si të moderuara: kur shteti merr përsipër të drejtojë gjithnjë e më shumë zgjedhje ekonomike, sipas tij shtohet presioni për imponim politik. Kjo është teza e tij kritike mbi pasojat e planifikimit, jo një ligj historik i padiskutueshëm se çdo ndërhyrje shtetërore përfundon në tirani.
Në Britani dhe në Shtetet e Bashkuara libri u bë një pikë referimi për mbrojtësit e tregut të lirë dhe kundërshtarët e ekonomisë kejnesiane e të zgjerimit të shtetit të mirëqenies. Për më shumë se tri dekada pas botimit, këto rryma e përdorën si tekst themelor, ndërkohë që pikëpamjet e tyre kishin përfaqësim të kufizuar në qeverisjen e dominuar nga konsensusi ndërhyrës i pasluftës.
Megjithatë, Hayek nuk ishte thjesht përkrahës i parimit që shteti nuk duhet të bëjë asgjë në ekonomi. Në «Kushtetutën e lirisë», botuar më 1960, shqyrtoi kuadrin e qeverisjes dhe të sundimit të ligjit që e bën të mundur lulëzimin e lirisë dhe të veprimtarisë ekonomike. Për të, çështja lidhej me karakterin dhe kufijtë e pushtetit publik, veçanërisht me rregullat e përgjithshme që kufizojnë arbitraritetin. Ai kundërshtonte etiketën konservator dhe nuk e parapëlqente termin libertarian, të cilin e konsideronte emërtim artificial. E përshkruante veten më afër traditës së vjetër Whig, duke theksuar lidhjen me liberalizmin kushtetues dhe kufizimin e pushtetit.