Procesi i përcaktimit të burimeve financiare që nevojiten për të mbuluar koston e objektivave të politikës publike, së bashku me planifikimin e të ardhurave dhe të shpenzimeve. Hartimi i buxhetit bashkon zgjedhje ekonomike, administrative dhe politike: duhet vendosur jo vetëm sa para nevojiten, por edhe si do të mblidhen, kujt do t'i jepen dhe sipas cilave përparësi.

Një pikë e rëndësishme në zhvillimin e buxhetimit modern ishte riorganizimi i financave franceze pas restaurimit të monarkisë më 1815. Mbledhja rastësore e taksave u zëvendësua nga një proces më sistematik i paraqitjes para parlamentit të nevojave financiare të qeverisë dhe të mënyrave për sigurimin e burimeve. U konsoliduan disa parime: buxheti duhej të hartohej çdo vit; të përfshinte tërësinë e nevojave financiare qeveritare; të shoqërohej me autorizimin juridik për mbledhjen e taksave përkatëse; dhe, pas mbylljes së vitit financiar, llogaritë e zbatimit të tij t'i nënshtroheshin kontrollit zyrtar.

Në shekullin XIX, përmbajtja e buxhetimit u ndikua fuqishëm nga ekonomia politike e tregtisë së lirë. Tatimet e tërthorta, sidomos tarifat mbi importet, u zëvendësuan gradualisht, në vendet që ndoqën këtë drejtim, me tatime të drejtpërdrejta për financimin e shpenzimeve publike. Rituali britanik i ditës vjetore të buxhetit, të cilit Gladstone-i i dha formë të veçantë në vitet 1850, lidhej me nevojën për t'i përligjur format e reja të tatimit të drejtpërdrejtë. Paraqitja e buxhetit shoqërohej me një përshkrim të gjendjes së vendit dhe me shpjegimin e përfitimeve që priteshin nga tregtia e lirë. Parimi se shpenzimet dhe të ardhurat duhej të barazoheshin çdo vit kufizonte hapësirën e veprimit. Sipas këtij modeli të disiplinës fiskale, qeveritë e partive të ndryshme kishin më pak mundësi ta përdornin buxhetin për dallime të forta partiake.

Në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX, pesha e buxheteve publike në prodhimin e brendshëm bruto u rrit në Europë dhe në Amerikën e Veriut, ndër të tjera për shkak të zgjerimit të shpenzimeve të mirëqenies. Lufta e Parë Botërore kërkoi shpenzime shumë më të mëdha për nevoja të menjëhershme, por hapi rrugë edhe për veprimtari shtetërore që vazhduan pas luftës. Në vendet fituese, qytetarët kërkonin që paqja të sillte përmirësime të prekshme të jetës, një lloj përfitimi shoqëror nga sakrificat e luftës. Buxhetimi u zgjerua për t'u përgjigjur këtyre kërkesave, duke u mbështetur sidomos në rritjen e tatimeve të drejtpërdrejta dhe në tatimin progresiv mbi të ardhurat.

Kriza ekonomike e periudhës ndërmjet dy luftërave krijoi kushtet për rishikimin e vetë mënyrës së buxhetimit. Papunësia masive u shfaq në një kohë kur e drejta e votës ishte zgjeruar dhe elektoratet e reja prisnin zgjidhje nga qeveria. Ekonomia keynesiane kundërshtoi idenë se buxheti duhej të ishte i baraspeshuar në çdo vit të veçantë. Parti opozitare, si liberalët britanikë të drejtuar nga Lloyd George-i, përvetësuan idetë e reja. Megjithatë, reagimi fillestar i shumë qeverive ishte kujdesi dhe ngurrimi për të braktisur disiplinën e mëparshme buxhetore.

Nga vitet 1940 e tutje, pritshmëritë publike dhe idetë keynesiane ushtruan ndikim gjithnjë e më të madh. Në shumicën e vendeve, buxheti mbeti një paraqitje e integruar e planeve të shpenzimeve dhe të tatimeve për vitin pasues. Britania zhvilloi për një periudhë një praktikë të veçantë: planet e shpenzimeve shpalleshin në vjeshtë, ndërsa buxheti i pranverës përqendrohej te tatimet. Ky ndërtim u ndryshua më 1993. Ndryshoi edhe baza e informacionit administrativ: llogaritja e të ardhurave dhe e shpenzimeve kombëtare e zgjeroi analizën përtej llogarive të thjeshta të arkës së qeverisë.

Qeveritë pranuan në masë më të madhe përgjegjësinë për drejtimin makroekonomik dhe e trajtuan politikën fiskale si një instrument të rëndësishëm për arritjen e objektivave. Buxheti mund të përdorej për të rregulluar kërkesën e përgjithshme: rritja e taksave dhe krijimi i suficitit synonin uljen e kërkesës kur kërcënonte inflacioni; ulja e taksave dhe pranimi i deficitit synonin nxitjen e saj kur kërcënonte papunësia. Ky ishte modeli i përshtatjes së kujdesshme të kërkesës me gjendjen e ekonomisë.

Megjithatë, një interpretim i përvojës së pasluftës thekson se rritja e gjatë ekonomike në Europën Perëndimore dhe në Amerikën e Veriut e bënte më rrallë të nevojshme ndërhyrjen e posaçme buxhetore kundër papunësisë. Sipas këtij interpretimi, pasoja më e rëndësishme e keynesianizmit ishte largimi nga kërkesa për baraspeshë në çdo vit dhe kalimi te një buxhetim më elastik gjatë disa viteve. Kjo u dha qeverive edhe mundësi më të mëdha për veprim partiak. Një qeveri mund të grumbullonte suficite në vitet e para dhe të bënte lehtësime tatimore ose lëshime shpenzimesh përpara zgjedhjeve. Kështu, një instrument i menduar për stabilizim ekonomik mund të përdorej për synime elektorale, përmes logjikës së konkurrencës ndërmjet partive.

Nga vitet 1960, debati mbi buxhetimin në vendet perëndimore u përqendrua te tri konflikte. I pari ishte ndërmjet rritjes graduale të shpenzimeve për kërkesat e grupeve të ndryshme të elektoratit dhe ngadalësimit ose stanjacionit ekonomik në një pjesë të vendeve. Kontrolli buxhetor vështirësohet kur ekzistojnë detyrime që nuk ndryshohen lehtë, si pensionet e indeksuara me inflacionin. Ai vështirësohet edhe nga kostoja zgjedhore që shkurtimet mund t'i shkaktojnë partisë në qeveri.

Konflikti i dytë është ndërmjet pritshmërisë së vazhdueshme që qeveria të administrojë gjendjen makroekonomike dhe doktrinave që kufizojnë përdorimin aktiv të buxhetit, si monetarizmi ose rikthimi te parimi i baraspeshës buxhetore. Konflikti i tretë është ndërmjet interesit partiak për ta përshtatur buxhetin me ciklin zgjedhor dhe nevojës për planifikim afatgjatë e qëndrueshmëri të politikës financiare. Këto konflikte mund të jenë të pranishme njëkohësisht dhe ta kufizojnë njëra-tjetrën çdo zgjidhje të thjeshtë.

Një analizë krahasuese e fundit të shekullit XX sugjeronte se vendet ishin në pozitë më të mirë për t'i përballuar këto probleme kur plotësonin tri kushte: kontroll relativ mbi mënyrën se si interesat e organizuara hynin në procesin buxhetor; një qeveri e bashkërenduar dhe e përkushtuar ndaj një orientimi të qartë ekonomik; dhe kufizim të presioneve të konkurrencës partiake mbi buxhetin. Sipas këtij vlerësimi, Shtetet e Bashkuara kishin vështirësi në të tria. Britania ishte relativisht më mirë në dy të parat, por tradita e qeverive njëpartiake e dobësonte kushtin e tretë. Disa socialdemokraci europiane me qeveri koalicioni i kufizonin më mirë luhatjet e nxitura nga konkurrenca partiake, por kishin më shumë vështirësi në kontrollin e interesave dhe në bashkërendimin e një orientimi të vetëm. Kjo skemë shpjegon pse problemet e buxhetimit nuk zgjidhen njëlloj në çdo vend dhe pse rruga e reformës varet nga institucionet dhe nga marrëdhëniet politike.