Fushatë e ndërmarrë në Kinë nën udhëheqjen e Mao Ce Dunit në vitet 1958–1961, me synimin për të përshpejtuar zhvillimin ekonomik përmes mobilizimit masiv, kolektivizimit dhe industrializimit, veçanërisht në fshat. Ajo përfundoi në një katastrofë ekonomike e shoqërore dhe lidhet drejtpërdrejt me urinë masive të kësaj periudhe. Vlerësimi i synimeve fillestare, i mënyrës së zbatimit dhe i përgjegjësisë politike kërkon dallimin ndërmjet premtimeve të mobilizimit vullnetar dhe praktikave shtrënguese që u zhvilluan.

Kina e kishte nisur Planin e Parë Pesëvjeçar më 1953. Ai shoqërohej me kolektivizim gradual të bujqësisë dhe shtetëzim me kompensim të industrisë e të tregtisë. Modeli ishte kryesisht sovjetik: shteti blinte prodhimet bujqësore me çmime të ulëta të kontrolluara, duke nxjerrë në këtë mënyrë një lloj tatimi të fshehtë nga fshatarësia; industria e rëndë kishte përparësi të madhe; ndërmarrjet përqendroheshin në qytete dhe ekonomia drejtohej përmes planifikimit gjithëpërfshirës.

Sipas objektivave të veta industriale, ky plan pati arritje të rëndësishme. Megjithatë, marrëdhënia e udhëheqjes kineze me modelin sovjetik ishte e paqëndrueshme. Plani u zbatua dhe u publikua plotësisht vetëm më 1955, u kritikua ashpër më 1957 dhe u la mënjanë në masë të madhe nga Hapi i Madh më 1958. Modeli i tij fillestar nuk u rivendos më në tërësi, ndërsa planifikimi i centralizuar po kritikohej edhe në vende të tjera të botës komuniste. Kjo dëshmon një periudhë relativisht të shkurtër të ndjekjes së modelit sovjetik në formën e tij fillestare; nuk do të thotë se Kina hoqi dorë menjëherë nga ekonomia e komanduar ose nga kontrolli politik mbi prodhimin.

Nga dhjetori 1955, në parathënien e «Ngritjes së valës së socializmit në fshatin kinez» dhe më pas në dokumente të tjera të brendshme të partisë deri më 1958, Maoja formuloi një alternativë. Ajo kundërshtonte shfrytëzimin e bujqësisë në dobi të industrisë së rëndë dhe lënien pas dore të investimeve bujqësore e të industrisë së lehtë. Në një interpretim të programit të tij, alternativa shprehte edhe armiqësinë ndaj burokracisë autoritare, të ushqyer nga temperamenti dhe përvoja guerile e Maos. Pakënaqësia ndaj burokracisë ishte shfaqur qartë gjatë fushatës së Njëqind Luleve. Ky motiv antiburokratik nuk e përjashton karakterin autoritar të drejtimit të mëvonshëm të fushatës.

Programi kërkonte t'u përgjigjej tri problemeve të veçanta. Së pari, Kina kishte popullsi shumë të madhe dhe në rritje të shpejtë, tokë të punueshme të kufizuar dhe pak kapital. Së dyti, përpjekjet për shtimin e kuotave shtetërore të grumbullimit në vitet 1954 dhe 1955, të mbështetura në vlerësimet për korrje të mira, kishin prodhuar kundërveprim të fortë, duke treguar kufijtë e gatishmërisë së fshatarëve për të financuar akumulimin shtetëror në kurriz të tyre. Së treti, armiqësia amerikane, politika e bashkëjetesës e Hrushovit dhe shqetësimi për varësinë nga ndihma sovjetike e nxitnin kërkimin e një aftësie vendore për qëndresë të decentralizuar, të tipit gueril. Furnizimi me ushqim e armë, i shprehur në formulën e «melit dhe pushkëve», duhej të mbështetej edhe te ekonomitë vendore.

Alternativa e Maos lidhej me përvojën e bazave të shpërndara guerile gjatë luftës dhe të zhvillimit të ekonomive të tyre në forma bashkëpunuese. Ajo kishte gjithashtu afri me teoritë perëndimore të zhvillimit të viteve 1950, që theksonin përdorimin e fuqisë së tepërt punëtore rurale për industri vendore dhe infrastrukturë, brenda programeve të integruara të zhvillimit të fshatit. Disa interpretime theksojnë ndikimin e këtyre ideve; ngjashmëria e programit nuk duhet ngatërruar me identitet të plotë të rrethanave ose të metodave politike.

Më 1957, qeveria kineze, duke ndjekur shembuj sovjetikë, nisi decentralizimin e kontrollit të sektorit shtetëror drejt qeverive provinciale dhe, nën autoritetin e tyre, drejt ndërmarrjeve. Nën ndikimin e Maos, kjo reformë u kapërcye nga një ide tjetër: nisma dhe drejtimi duhej t'u kalonin drejtpërdrejt bashkësive fshatare. Një fushatë e gjerë i nxiste këto bashkësi ta ndryshonin jetën përmes zhvillimit të organizuar prej tyre. Në mesin e vitit 1958 u krijuan komunat popullore si kornizë planifikimi dhe administrimi vendor me shumë funksione. Në konceptin e shpallur, drejtuesit do të paguheshin kryesisht nga bashkësitë dhe do të përgjigjeshin para tyre.

Në fillim pati entuziazëm, por konkurrenca e kuadrove vendorë për të tejkaluar premtimet e njëri-tjetrit prodhoi objektiva gjithnjë e më të tepruara. Pretendimet e pabazuara për arritje vendore pranoheshin dhe shndërroheshin në kërkesa kombëtare. Prodhimi i hekurit dhe i çelikut në fshat, që mund të kishte kuptim në vende me burime dhe aftësi tradicionale, u kthye pothuajse në detyrim të përgjithshëm, pa marrë parasysh kushtet konkrete. Bindja ia la vendin shtrëngimit, pavarësisht premtimeve solemne se fushata do të ishte demokratike dhe do të zbatonte vijën e masave.

Numri i detyrave të reja e mbingarkoi fuqinë punëtore rurale. Edhe duke u nisur nga vlerësimi i atëhershëm se zakonisht rreth 30 për qind e kësaj fuqie ishte e tepërt ose e papërdorur plotësisht, mobilizimi shkoi përtej kapacitetit të saj. Ekstremistët shpallën se komunizmi i plotë ishte arritur. Kuzhinat kolektive, të lidhura fillimisht me nevojën praktike për ushqimin e punëtorëve të shpërndarë në detyra të shumta, u paraqitën si zbatim i parimit «secilit sipas nevojave».

Kolektivizimi u shtri edhe mbi oborret e familjeve, derrat dhe pemët frutore. Në interpretimin kritik të zbatimit vendor, kuadrot e partisë e çuan ekonominë e komanduar staliniste deri te njësitë më të vogla të jetës fshatare. Komuna, në kundërshtim me konceptin e një bashkërendimi të zhvillimit vendor, u kthye në një fermë të vetme shumë të madhe. Fshatrat më të begata u detyruan të financonin fshatrat më të varfra brenda së njëjtës komunë, duke krijuar pakënaqësi të fortë.

Maoja kritikoi në raste të caktuara marrjen e pasurisë fshatare dhe pranoi përligjjen e qëndresës ndaj teprimeve. Ai kërkoi rikthimin te ideja e pjesëmarrjes vullnetare në një zhvillim vendor të suksesshëm, që do t'u tregonte fshatarëve mundësitë e planifikimit të përbashkët. Megjithatë, nuk hoqi dorë në kohë nga vetë fushata dhe nuk arriti ta frenonte përshkallëzimin e saj. Dallimi ndërmjet synimit të shpallur dhe teprimeve vendore nuk e heq përgjegjësinë e udhëheqjes qendrore për nxitjet, objektivat dhe shtypjen e kritikës.

Moti i keq e rëndoi një ekonomi rurale tashmë të dobësuar dhe të demoralizuar, por uria nuk shpjegohet vetëm si fatkeqësi natyrore. Studimet mbi prodhimin dhe grumbullimin e drithit tregojnë rëndësinë e devijimit të punës e të burimeve nga bujqësia, kuotave të tepërta dhe politikave të imponuara. Deri më 1961, përmasat e urisë dhe të dështimit ekonomik e kishin bërë vazhdimin e fushatës të pamundur. Pohimi se katastrofa, më shumë sesa një rishqyrtim i hershëm e i planifikuar, i dha fund Hapit të Madh shpreh forcën e krizës; ai nuk do të thotë se politika ishte pa rol në shkaktimin ose përfundimin e saj.

Kujtesa e periudhës nuk ka qenë e njëtrajtshme. Disa dëshmi bashkojnë tmerrin për pasojat njerëzore me krenarinë për ndërtimin e digave, rrugëve, hekurudhave, minierave, fabrikave dhe pyjeve. Këto vlerësime për veprat infrastrukturore duhen dalluar nga bilanci i përgjithshëm i katastrofës. Politikisht, fushata e dobësoi autoritetin e Maos, diskreditoi alternativën e tij të zhvillimit dhe solli mbylljen ose tkurrjen e shumë ndërmarrjeve të komunave e të brigadave, që ai i kishte paraqitur si shpresë të madhe për të ardhmen. Pasoi një periudhë tërheqjeje nga format më të skajshme të kolektivizimit rural.