Marrje e menjëhershme dhe jashtë rendit kushtetues e pushtetit qeveritar, zakonisht përmes forcës ose kërcënimit të saj, nga ushtria ose një pjesë e aparatit shtetëror. Ai mund të paraprihet nga trazira të gjata shoqërore dhe të nxitet drejtpërdrejt nga pakënaqësi që prekin interesat e forcave të armatosura. Zakonisht zëvendësohet një grup sunduesish me një tjetër, i cili mund të jetë ushtarak ose civil. Përdorimi i forcës nuk do të thotë se çdo grusht shteti shoqërohet domosdoshmërisht me luftime të gjera.

Grushti i shtetit mund të hapë rrugën për sundim ushtarak me shkallë të ndryshme bashkëpunimi civil. Regjimi i ri mund të mbështetet te administrata, profesionistët, shtresat e mesme, politikanë e parti simpatizuese ose drejtues të organizatave të fshatarëve dhe sindikatave. Megjithëse justifikohet shpesh si zgjidhje e problemeve të menjëhershme, jo domosdoshmërisht sjell ndryshim të thellë të rendit shoqëror. Në shumë raste është interpretuar si mënyrë për ta parandaluar revolucionin nga poshtë, duke imponuar një masë reformash nga lart. Ndërhyrjet e përsëritura ushtarake kanë zgjidhur rrallë vetvetiu problemet afatgjata ekonomike dhe shoqërore.

Grushtet e shtetit nuk kanë munguar në shoqëritë industriale të zhvilluara, por kanë qenë më të rralla aty ku institucionet gëzojnë legjitimitet të gjerë dhe ekzistojnë procedura të pranuara për ndërrimin e rregullt të qeverive. Ndër shembujt evropianë të shekullit XX të ndërhyrjes ose trysnisë ushtarake përmenden kriza franceze e vitit 1958 dhe revolucioni portugez i vitit 1974, të lidhura me problemet e dekolonizimit; grushti i shtetit në Greqi më 1967, në kushtet e ndryshimeve ekonomike e polarizimit politik; dhe vendosja e gjendjes së luftës në Poloni më 1981, e lidhur me krizën e rendit komunist. Këto raste ndryshojnë në formën juridike, rrjedhën dhe pasojat e tyre dhe nuk duhen trajtuar si ngjarje identike.

Kushti demokratik për anëtarësim në Bashkimin Evropian është parë si një faktor stabilizues. Në sisteme të qëndrueshme kushtetuese, forcat e armatosura kanë edhe mënyra të ligjshme për të parashtruar nevojat profesionale dhe institucionale, çka mund ta ulë nxitjen për ndërhyrje të paligjshme. Në shumë vende në zhvillim, përkundrazi, ndërhyrja ushtarake ishte e zakonshme gjatë dekadave deri në vitet 1980, ndërsa në pjesë të Afrikës vazhdoi edhe më pas.

Shpeshtësia dhe forma ndryshojnë sipas vendit dhe periudhës. Amerika Latine ka një histori të gjatë përfshirjeje ushtarake në politikë, që fillon afërsisht me themelimin e republikave dhe përfshin edhe vende relativisht të industrializuara si Brazili, Kili dhe Argjentina. Pas pavarësisë së shumë vendeve afrikane, grushtet e shtetit u bënë në disa prej tyre mënyrë e shpeshtë e ndërrimit të qeverisë. Kjo ndodhte sidomos kur mungonin zgjedhjet e lira e të rregullta dhe kur pushteti ishte i personalizuar, me autoritet institucional e legjitimitet të dobët. Përshkrimi i kësaj shpeshtësie nuk nënkupton pranim normativ të ndërhyrjes.

Një grup shpjegimesh e lidh grushtin e shtetit kryesisht me trazirat shoqërore, shembjen ekonomike dhe dështimin politik e institucional. Në këtë këndvështrim, ushtria ndërhyn kur institucionet civile nuk e përballojnë krizën dhe krijohet një zbrazëti në qendër të pushtetit. Disa versione të këtij interpretimi flasin për kulturë politike të dobët ose për mungesë të normave të qëndrueshme të pjesëmarrjes e të pranimit të autoritetit. Ky është një model shpjegues, jo një cilësi e pandryshueshme e popujve ose shoqërive të caktuara.

Një grup tjetër kërkon shkaqe më posaçërisht ushtarake. Forcat e armatosura kanë disiplinë, komandë të centralizuar dhe kohezion organizativ, të cilat mund t'u japin epërsi ndaj institucioneve civile të dobëta. Ndërhyrja shpjegohet atëherë si reagim ndaj paaftësisë dhe korrupsionit të perceptuar të politikanëve civilë. Një qasje e tretë përqendrohet te politika brenda ushtrisë: ambiciet personale, interesat institucionale, rivalitetet ndërmjet grupeve dhe besnikëritë etnike ose sektoriale. Nga kjo pikëpamje, koha dhe forma e një grushti shteti mund të varen shumë nga ndërthurje rrethanore, jo vetëm nga kriza e përgjithshme e shoqërisë.

Për regjimet ushtarake autoritare të Amerikës Latine në vitet 1960–1980 është dhënë edhe një shpjegim ekonomik. Sipas tij, modeli i industrializimit përmes zëvendësimit të importeve hasi kufizime dhe elitat kërkuan investime të mëdha të huaja për rimëkëmbje të orientuar nga eksportet dhe rritje industriale. Në këtë interpretim, ushtria synonte të qëndronte gjatë në pushtet për të ristrukturuar marrëdhëniet shoqërore dhe për të krijuar kushte më të favorshme për investitorët. Ky argument nuk i shpjegon automatikisht të gjitha ndërhyrjet ushtarake në rajon ose jashtë tij.

Shumëllojshmëria e rasteve e bën të vështirë shpjegimin e grushteve të shtetit me një ose vetëm disa ndryshore. Për regjimet ushtarake ngrihet edhe problemi i largimit: si të tërhiqen nga qeverisja pa krijuar kushtet për një ndërhyrje të re. Nga vitet 1980, kriza e borxheve dhe kërkesat e shteteve kreditore për qeverisje më të mirë shtuan trysninë mbi to. Disa donatorë e lidhën ndihmën me demokratizimin. Institucionet financiare ndërkombëtare zgjeruan kushtet për administrimin ekonomik, transparencën dhe përgjegjshmërinë; këto duhen dalluar nga një kusht i përgjithshëm për demokraci shumëpartiake, që nuk është i njëjtë për çdo institucion.

Në fund të shekullit XX u vërejt rënie e numrit të ndërhyrjeve ushtarake në shumë vende, veçanërisht në Amerikën Latine. Në vende të tjera, drejtuesit ushtarakë vazhduan t'u kundërviheshin kërkesave për largim. Pati edhe raste kalimi në zgjedhje, ku ish-udhëheqës ushtarakë u kthyen në pushtet përmes votës, si në Ganë. Këto përvoja tregojnë se përfundimi i sundimit ushtarak, demokratizimi dhe parandalimi i grushteve të reja janë procese të lidhura, por jo të njëjta.